اساسا وابستگی‌های آدمی چون غل و زنجیرهایی گران هستند که پر پرواز را از او می‌ستانند و یکجانشینی را به او می‌آموزند. این وابستگی‌ها همانهاست که مولانا را تا پیش از دیدار شمس به آدمی محترم و بر سیاق جامعه پیرامونش بدل کرده بود، اما او دل در سودایی دگر داشت و این حال نمی‌پسندید. چنانکه خودش در وصف حالش و نقش شمس چنین می‌گوید:

سجاده‌نشین با وقاری بودم                        بازیچه کودکان کویم کردی

هر آدمی اگر به خودکاوی قیام کند بسیار از این زنجیرهای دست و پا بند را در خود خواهد جست که مانعی بزرگ برای جولان روح او به شمار می‌آیند و روح کمال‌گرا و عصیان‌گر آدمی، گاه‌هایی می‌طلبد که خود را از هر چه قید و بند و حواشی است برهاند و لختی در سایه لاقیدیِ خودساخته بیارامد و کنه و ذات هستی را بکاود. یعنی یک وقت‌هایی بشود مصداق این بیت رومی عزیز که:

حرف و گفت و صوت را برهم زنم                  تا که بی این هر سه با تو دم زنم

پر واضح است که هرگز قصدم تبلیغ و ترویج لاقیدی و بی‌بندوباری نیست. اما به این نکته نیک مومنم که اگر روح را گاهی پرواز ندهی، پوسیدگی و تباهی به هم رسانده و اصل آن زایل خواهد شد. به قول محمد حسن شهسواری در «شب ممکن»: "اگر گهگاهی جفتکی نپرانی، زندگی‌ات خطی ممتد و کسالت‌بار خواهد شد".

هر کس به فراخور خط و ربط زندگی‌اش، مَنش و روشی برای خلاصی از دست و پابندهای دلگیرکننده زندگی می‌آفریند. یکی به ورزش رو می‌آرد و دیگری به هنر و کسانی هم به علم و ادبیات و غیره. حتی برخی تجارت و پول را مَفَری برای این کیفیت بخشی به زندگی بر ‌می‌گزینند. حتی آنان که سر از میخانه‌ها و دودخانه‌‌ها در ‌می‌آورند هم به دنبال صیقل دادن روح خود هستند که به دلیل کوتاه‌بینی در ورطه هلاک فرو می‌افتند و به جای راهنمایی، چاه‌نمایی می‌شوند.

به هر روی، خوب است و حتی گاه‌گاهی لازم است آدمی از خط راست زندگی قدمی آنسوتر بنهد و کمی خلاف جهت رود زندگی شنا کند و در این خرق عادت به کشفیات و شهود تازه‌ای دست یابد.

اساسا هر چیزی که به عادت بدل شود عیار خواهد باخت؛ حتی امور دینی هم اگر رنگ تکرار و عادت به خود گیرند به ملالی دائمی و عذاب وجدانی پیاپی بدل خواهند شد و سوفیان، چله‌نشینی را بهر این منظور رواج داده‌اند که لختی تو را از تکرار در عبادت و زندگی معنوی دور ساخته و به ساحتی دیگر نزدیک نمایند. و همچنین است در عشق که اگر آن جلا و خرق‌الساعه بودن و گره‌های ناگشوده آن را بگیری به ملال و تکرار زناشویی‌هایی از جنس بد، بدل گشته و طرفین سرخورده تمام آن شور و اشتیاق عشق را که خود تجربه کرده‌اند افسانه‌ای خواهند پنداشت.

حتی ادب و نزاکت نیز گاهی قفلی می‌شود بر روح که برای خوش‌آمد دائمی خلق و پرهیز از ناخوش‌گویی‌های آنان، باید خود را در جلدی بیافکنی که گاه گلوگاهت را سخت می‌فشارد و اگر فشارش از حد بگذرد و طرف از کوره بدر آید، اَنگ جنون و زائلی عقل به او زنند که خلاف عادت جاری عملی از او که سالها مُشتَهَر به نزاکت بوده سرزده است.

ژان ژاک روسوی معروف، کتابی دارد با عنوان "اعترافات" که انتشار آن در زمانه خود بلوایی به پا کرد. اما روسو آنقدر شجاعت داشت که با درج همه رویدادهای بد و نیک زندگی خویش، سنگ بنایی را برای زندگی بشر بگذارد که آدمیان پس از وی بدانند کسی می‌تواند بزرگ و اندیشمند باشد اما رفتار آدمیان معمول را هم داشته باشد.

بر این سیاق بنده هم می‌خواهم اعتراف‌گونه‌ای از یک روشی برای آزاد‌سازی روح و روان، که خوب جواب داده را اینجا بنویسم. لازم می‌دانم پیشاپیش از یاران گرامی این سرا پوزش بطلبم؛ چراکه هر کسی بدین سرا پای می‌نهد میهمان است و به قید مهمان بودنش مستحق بهترینها و ممکن است آنچه زین پس می‌آید به مذاق برخی دوستان خوش نیاید.

این روش چیزی من درآوردی است به اسم "فحش درمانی". کیفیت آن نیز بدین گونه است که هرگاه در چنبره خفه‌کننده تکرار زندگی، یا ملال قدرت‌طلبی، یا حقیر حسادت، یا حضیض حسرتِ همه چیزهای بزرگی که باید داشته باشی و الان نداری، یا دلگیری رقابت تو را در خود می‌گیرد، باید خلوتی بیابی یا در ماشین بنشینی و تمامی شیشه‌ها را بالا کشیده و خود را برسانید به بزرگراه و بی هیچ مقدمه و خجالتی بنا ‌کنید به فحش دادن بی‌هدف به زمین و زمان؛ آن هم با صدای بلند و عربده مانند. بعد از مدتی دادزدن با صدای بلند و فحش دادن به بدترین شکل ممکن، که ممکن است در نظر خیلی‌ها دیوانگی محض یا مشمئزکننده باشد، احساس آرامش و بی‌قیدی به دنیای دون‌پایه به سراغتان می‌آید و آرامشی باورنکردنی را حس می‌کنید. به طوری که انگار دوباره تولد یافته‌اید و زندگی جدیدی آغاز می‌شود. بی پیرایه‌ها و قید و بندهای عهد ماضی و به دور از تمامی آن سنگهایِ گرانِ بسته بر پای روح و احساس.

سماط دهر دون پرور ندارد شهد آسایش                    مذاق حرص و آز ای دل بشو از تلخ و از شورش


برچسب‌ها: دادزدن, آرامش, عربده
+ نوشته شده در پنجشنبه هشتم آبان 1393ساعت 22:18 توسط محسن حاجي زين العابديني |

شاید در آستانه شروع مدرسه‌ها که همه خنیاگر "بوی ماه مدرسه" و "همشاگردی سلام" و این حرف‌های شیرین هستند، چنین سخنی غریب به نظر بیاید؛ اما نمی‌شود چشم به روی حقیقت بست و این تصویر محصور در قاب شکسته را به دیوار نزد.

یک روزی در نمایشگاه کتاب، زمانی که مسئول غرقه سرای اهل قلم بودم، آقای میانسالی که ظاهر ژولیده‌ای داشت در چند نشست و کارگاه ما شرکت می‌کرد بدون اینکه او را بشناسیم. بعد از یکی از نشست‌ها، صحبت‌کنان با سخنران آمد به دفتر و هنگام پذیرایی با هم همکلام شدیم. ظاهرش طوری نبود که آدم خیلی جدی‌اش بگیرد و راستش را بخواهید من هم در ابتدا با اکراه با او شروع به سخن کردم که بعدا شدیدا از این عمل خودم شرمنده شدم. چون وقتی شروع به صحبت کرد دیدم یک پا فاضل و عالمی است برای خودش. از آن لیسانسیه‌های قدیمی بود که مدرکش را با دود چراغ و عرق جبین و سر و کله زدن با مقدمه گلستان و شرح لمعه به دست آورده بود. اما در همان نقطه دریافت مدرک نمانده و بر اساس علاقه شخصی به مطالعه روانشناسی و بعدا به تعلیم و تربیت روی آورده بود. نکته‌ای را گفت که یکی از باورهای اساسی مرا شدیدا به هم ریخت و تا آن لحظه از آن دریچه به آن نگاه نکرده بودم. گفت: "اگر می‌شد به عقب برگردم و کودکی دوباره تکرار شود، حاضر بودم همه چیزم را بدهم تا فقط مرا به مدرسه نفرستند و بگذارند دیمی (همین واژه را به کار برد) بار بیایم".

تا آن هنگام و کمی بعد از آن که هنوز به طور جدی به این مساله توجه نکرده بودم، اعتقاد راسخ داشتم که هر آدمی باید پرورده شود و مدرسه بهترین جای پروردن آدم‌ها است. اما، کمی بعد که اندک مطالعه‌ای در این زمینه کردم دیدم درست است که رسالت مدرسه این است اما بهتر است اینطور بگوئیم که "مدرسه می‌تواند جایی برای پروردن آدم‌ها باشد: به شرط‌ها و شروط‌ها". و این شرط‌ها و شروط‌ها قسمت مهم مساله است. چه مدرسه‌ای، با چه کیفیتی، برای چه هدفی، با چه وسیله‌ای و....؟

جالب اینجاست که از قدیم و ندیم هم در آثار بزرگان با این مذمت مدرسه و بی خاصیت بودن آن در خیلی موارد مواجه می‌شویم که برخی از نمونه‌های آن در زیر می‌آید:

مولوی از نقطه نظر عرفانی مدرسه را جایی می‌داند که علم زمینی در آن رایج است نه شوق و شهود:

آن علم، که در مدرسه حاصل کردند             کار دگر است و عشق کاری دگر است

یا

در مدرسه‌ی عشق اگر قال بود                   کی فرق میان قال با حال بود

خیام هم با همان بی‌خیالی همیشگی‌اش چنین از مدرسه یاد می‌کند:

نازم به خرابات که اهلش اهل است             چون نیک نظر کنی بدش هم سهل است

از مدرسه بر نخواست یک اهل دلی             ویران شود این خرابه دارالجهل است

یا

از درس و علوم جمله بگریزی به                  و اندر سر زلف دلبر آویزی به

شاعران دیگر هم تعابیر جالبی در زمینه مدرسه‌گریزی دارند:

آن علم که در مدرسه آموخته بودیم             در میکده از ما نخریدند به جامی

یا

شاید که در این میکده ما دریابیم                 آن عمر که در مدرسه ها گم کردیم

جدای از اشعار در این زمینه در کتاب‌ها هم ردی از این موضوع و صدمات مدرسه مشاهده می‌شود. مثلا "هاروکی موراکامی" در صفحه 25 کتاب شیرین و خواندنی "سرزمین عجایب بی‌رحم و ته دنیا" به این موضوع اشاره می‌کند. بهار رهادوست هم در صفحه 110 کتاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم" چنین تعبیری دارد؛ در کتاب "پدر پولدار، پدر فقیر" هم اشاره به آموخته‌های ناچیز مدرسه و کور کردن چشمه‌های اقتصادی ذهن اشاره‌های زیادی دیده می‌شود.

یک روایت جالب هم عبید ذاکانی بزرگ دارد که در خیلی از جاها ذکر شده و تکرارش در اینجا خالی از لطف نیست که می‌گوید: "معركه‌گيري با پسر خود ماجرا مي‌كرد كه تو هيچ كاري نمي‌كني و عمر در بطالت به سر مي‌بري. چند با تو بگويم كه معلق زدن بياموز، سگ ز چنبر جهانيدن و رسن بازي تعلم كن تا از عمر خود برخوردار شوي. اگر از من نمي‌شنوي، به خدا تو را در مدرسه اندازم تا آن علم مرده ريگ (به ارث مانده) ايشان بياموزي و دانشمند شوي و تا زنده باشي در مذلت و فلاكت و ادربار بماني و يك جو از هيچ جا حاصل نتواني كرد".

همه اینها که گفته آمد نه برای تخطئه مدرسه و مذمت آن که به قصد پرداختن به کیفیت موضوع بود. همان پیرمرد ژولیده اول داستان، هنگامی که چشمان وق زده از تعجب مرا دید ادامه داد که منظورم از دیمی بار آمدن دقیقا این مساله است که مدرسه و علم مرده‌ای که در آن جریان دارد، قاتل خلاقیت آدم‌هاست.

این حرفش قابل تامل بود. در مدرسه، تا می‌خواهی خودت را از قید و بند رها کنی و بال‌هایت را اندکی بیشتر از حیطه دفتر مشقت بگسترانی، چوب محبت‌آمیز معلم بالای سرت به دوران در می‌آید و مثل مرغی که به لانه تنگ و تاریکش کیش شود، ترا به راه راست دفتر مشق هدایت می‌کنند و شیر فهمت می‌کنند که اجازه برون رفت از این حصار را نداری. محکومی که در همین قالب بخوانی و بخوانی و بنویسی و اگر خیلی همت و درایت داشته باشی به معلم خودت برسی. همین است که مولانا داد بر می‌آورد که "مفتعلن مفتعلن مفتعلن کشت مرا...". مدرسه‌ها، که اغلب به شیوه شبه نظامی اداره می‌شوند، به جای باز کردن چشم و دل بچه‌ها و هل دادن آنها برای اندیشیدن به آرمان‌های بلند و تجهیز شدن به تخیل و آرامش، از آنها موجوداتی می‌سازند که در حصار تنگ ذهن خودشان محصور بمانند و اگر روزی هم شرایط پرواز برایشان فراهم شد، "مثل آن زندانیان نمایش حصار در حصار، خودشان دیگر نمی‌توانند به آزادی و پرواز باور داشته باشند و به قول مولانا:

جمله شاهان بنده ی بنده ی خودند                        جمله خلقان مرده ی مرده ی خودند

همین است که کسی مثل محسن مخملباف بچه‌هایش را از مدرسه جدا می‌کند و خودش مکتب تجربه و درس زندگی را با آنها کار می‌کند و شاهد هستیم که دست پختش از این رهگذر چه طعم و مزه‌ای دارد و بچه‌هایش چگونه زندگی ساخته‌اند.

البته این حصار تنگ مدرسه دلیل دارد. دلیل اصلی این است که مهمترین عامل محرک مدرسه‌ها، یعنی معلمین، خود دست‌پرورده همین ساختار و نظام هستند و در چنبره تنگ کم‌خوانی و کم‌دانی محصور هستند و خیلی وقت‌ها دانش‌آموزان هستند که آنها را به حرکت در ‌می‌آورند و افق‌های جدیدی را رو به رویشان باز می‌کنند. قصد توهین و جسارت به ساحت مقدس معلمین که دین بزرگی به گردن ما دارند، ندارم و معلمین نازنینی که خود اهل خواندن و آگاهی بوده‌اند و راهی روشن پیش روی ما گذارده‌اند در اعلی درجه احترام هستند.

اما، ساختار کلی به گونه‌ای است که مدرسه جای رشد و خلاقیت و نگاه به افق‌های روشن دوردست نیست. اگر مدرسه‌ها، بدون اینکه در دور باطل ارزیابی نظام آموزشی و کلان‌نگری بیافتیم، در همین سطح معلمین کمی به بالاترها چشم بدوزند و بدانند که همین الف و بایی که در مدرسه امروز گفته می‌شود، سنگ بنای آینده خواهد بود و خانواده‌ها هم بچه‌هایی کنجکاو و صاحب اعتماد به نفس به مدرسه بفرستند که مطالبه‌گر و پرسشگر باشند، آن وقت این همه مدرسه‌گریزی و مدرسه‌ستیزی رنگ خواهد باخت و شاهد آدم‌هایی خلاق و شایق و البته آرام و شاد و خوشبخت خواهیم بود که سنگ بنای جامعه‌ای خوش رنگ و لعاب را کمی سهل‌تر از الان خواهند گزارد.


برچسب‌ها: مدرسه, علم
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و هفتم شهریور 1393ساعت 19:17 توسط محسن حاجي زين العابديني |

سال‌ها پيش، يكي از همكاران تكه كاغذي را كه عنوانش بود "توصيه هاي ايزو براي (خاطرم نيست چه؟)" نشانمان داد و بعد هم آن را زير شيشه ميزش گذاشت كه از بين همه آن نوشته‌ها اين يك جمله‌اش در ذهن من حك شد: "اثر كمرنگ‌ترين نوشته‌ها از پررنگ‌ ترين گفته‌ها بيشتر است". هميشه هم اثر معجزه‌آساي اين جمله را يده‌ام. كاري به تاريخ و تمدن و انتقال فرهنگي در طول قرن‌ها نداريم. مصداق زنده فراواني براي آن دارم. از جمله اينكه يكي از آشنايان چهار سال پيش قراردادي را با موسسه گاج بسته بود كه برايشان كتابي تهيه كند. كتاب را تهيه كرده بود و سر وقت هم تحويل داده بود اما هيچ وقت چاپ نشده بود اما به صورت جزوه مورد استفاده قرار مي‌گرفت. هر چقدر هم پيگيري كرده بود نتيجه اي حاصل نيامده بود. تا اينكه با همفكري نامه اي تهيه كرديم و قرار شد كه به موسسه بدهد. براي خودش هم قابل باور نبود كه ساعت 2 ظهر نامه را تحويل داده بود و نزديك غروب همان روز از موسسه تماس گرفته بودند و پيگير انجام كار بودند.

اما چيزي كه در اينجا مي خواهم به آن اشاره كنم كالبدشكافي اثرات و ثمرات نوشتن نيست. بلكه مي خواهم به ضرورت يادداشت برداري در سطوح مختلف اشاره كنم. چرا كه با وضعيت تغذيه و آب و هوا و زندگي پيچيده كنوني، آدم اسم خودش را هم به خاطر بسپارد هنر كرده چه برسد به اينكه چيزي يادش بماند. با وجود تلفن همراه حتي ديگر شماره تلفن همديگر را هم نداريم و اگر روزي موبايلمان همراهمان نباشد انگار كه حافظه نداريم ( از مصاديق موبوفوبيا). سالها پيش يك فيلم را در تلوزيون تركيه مي ديدم كه چون تركي نمي دانم چيز زيادي از گفتگوها متوجه نمي شدم اما كليت فيلم كه بازيگرش هم "راكي (سيلوستر استالونه)" بود اين بود كه او را منجمد كرده بودند و زماني مثلا حدود 50 سال ديگر از يخ درآمد و شروع كرد به زندگي به مردم 50 سال بعد از زمان خودش. مردمي كه با آنها ارتباط داشت ديگر مغز و تفكري نداشتند. دست هر كسي يك دستگاه بود (همين موبايلهاي خودمان) كه از طريق آن فكر مي كرد يا با ديگران ارتباط برقرار مي كرد و كلا چيزي در ذهن خودش نداشت. البته حدود 15 سال پيش كه من اين فيلم را ديدم خيلي عجيب بود چون هنوز تبلت و موبايل و ... اينقدر رونق و رواج نداشت. آدمهاي آن فيلم هر چيزي را مي بايست يادداشت مي كردند و توي دستگاه مي ريختند و الا نمي توانستند تصميم بگيرند يا زندگي كنند. زندگي ها حال حاضر ما و در آينده هم بيشتر به اين سبك نزديك مي شود و يادداشت بخشي جدايي (هر چند به شكل مدرن) ناپذير از آن مي شود.

هم سن و سالهاي من احتمالا درسي را كه به معرفي "جبار باغچه بان" مي پرداخت به خاطر دارند. جبار نيمه شب و در تاريكي بيدار مي شد و با ذغالي كه از زير كرسي در مي آورد شعر يا مطلبي را كه آن لحظه به خاطرش آمده بود روي ديوار مي نوشت. اين مساله مهمي است، چرا كه بعضي چيزها يك وقتهايي به ذهن آدم مي رسد و بعد هم ممكن است فراموش شوند. به قول مرحوم دكتر حري كه مي گفت: "انگار پشت تريبون به آدم وحي مي شود"، بعضي چيزها الهاماتي زودگذر هستند كه اگر همان وقت يادداشت نشوند معلوم نيست بعدا به خاطر بيايند و بشود از آنها استفاده كرد.

اتفاقا اين يادداشتها بعدا براي خود آدم هم خاطره انگيز و شيرين مي شوند و اگر توسط صاحب نامي نوشته شوند در آينده تبديل به آثاري دلچسب و غني از اطلاعات غير رسمي مي شوند. خيلي از بزرگان هميشه دفتر و قلمي همراهشان بوده و دائم يادداشت مي كرده اند. از جمله جلال آل احمد كه مرحوم سيمين دانشور در كتاب زندگي نامه جلال مي نويسد هميشه دفترچه يادداشتي همراهش بود و در هر مسافرت چيزهايي را كه مي ديد يا گفتگوهايي كه با اهالي دهات داشت را مكتوب مي كرد يا طرح هايي از آنها مي كشيد. همين امسال اين دفترچه ها كه چندتايي از آنها يافته شده بود به همت برادرزاده اش گردآوري و منتشر شد و چقدر هم شيرين و دلپذير هستند.

كسان ديگري هم چنين يادداشتهايي داشته اند. از جمله ماركز عزيز در "يادداشتهاي كرانه اي" يا كتاب گرانسنگ ديگرش "يادداشتهاي 5 ساله" كه در يك سفر 5 ساعته هوايي مرا مدهوش خود كرده بود و همراه دلربايي برايم بود. يادداشتهاي روزانه نيمايوشيج هم هست. ساراماگو هم چنين چيزهايي نوشته و منتشر شده است. كتابي هم از ويرجينيا ولف ديده ام.

ايرج افشار گرامي هم هميشه در حال يادداشت بوده كه يك نمونه جالبش يادداشتهايي است كه وقتي پايش شكسته و در بيمارستان شهدا بستري بود نوشته و در بخارا منتشر كرد. يكي از كساني كه در اين كار مهارت و مداومت داشته ناصرالدين شاه بوده است. هم يادداشتهاي روزانه داشته و هم در حاشيه خيلي از كتابهاي چيزهايي را به رسم يادداشت و خاطره نوشته است كه الان از اسناد بي بديل تاريخي به شمار مي آيند.

قطعا خيلي هاي ديگر هم هستند كه شما مي شناسيد و نمي خواهيم اينجا به فهرست كردن آنها بپردازيم. تورق هر كدام از يادداشتهاي منتشر شده روشنگر اطلاعات مغفول مانده اي است كه اگر نبودند كميت علم و تاريخ بدجوري لنگ مي شد.

عادت به يادداشت چيزي است كه بايد در همه ما نهادينه شود. يعني اينكه حواسمان باشد هميشه در اين حالت و موقعيتي كه چيزي به ما الهام شود قرار نداريم. بارها اتفاق افتاده كه چيزي به خاطرم آمده و همان وقت يادداشت نكرده ام و بعدا هر چه كرده ام ديگر به ذهنم نيامده. يا اينكه يادداشت مختصري كرده ام اما بعدا جزئيات و زاويه اي كه آن مطلب از آن دريچه مهم به نظر مي آمده را به خاطر نياورده ام.

هميشه كاغذ كوچك و قلم همراهم هست. خانم نوش‌آفرين انصاري براي كاغذهاي كوچك يادداشتي كه در جيب من بود و زياد هم بودند اسم جالبِ "بچه كاغذ" را به كار مي برد. اين بچه كاغذها اهميت زيادي براي كسي كه مي خواهد بنويسد يا بخواند يا كار علمي بكند دارند. چرا كه برداشتهاي لحظه اي يادداشت مي شوند و بعد سر فرصت مرتب شده و مي شوند برنامه نگارش مطالبي كه لازم است با ديگران در ميان گذاشته شوند.

امروز داشتم يكي از اين بچه كاغذها را كه لاي اوراقم مانده بود مي خواندم. اين مطلب رويش نوشته شده بود كه براي خودم هم جالب بود و اصلا در خاطرم نمانده بود:

"1/9/92: یک شماره قدیمی (1387) بخارا را تورق می کردم.  ایرج افشار اصطلاح "به کار نشسته" را به جای "بازنشسته" به کار برده بود که جالب بود".

البته بعضي ها بر اين باورند كه يادداشت برداري باعث كند شدن ذهن مي شود و بهتر است مطالب را به خاطر بسپاريم. اگر چه چنين چيزي وجود دارد اما با وضعيت حافظه و مشغله‌اي كه آدمهاي اين دوره و زمانه دارند، بعيد مي دانم كسي بتواند چيز زيادي را به خاطر بسپارد. اين عادت به يادداشت برداري من را بر آن داشت تا از ابزارهاي مدرن هم براي آن استفاده كنم. اگر چه همه گوشي هاي موبايل امكان يادداشت دارند اما نوشتن در فضاي كوچك و با كي بردهاي ريز موبايلي خيلي سخت است. به همين خاطر بعد از كلي گشت و گذار به دنبال موبايل مناسب به سراغ "گالاكسي نوت 3 سامسونگ" رسيدم. جداي از قابليتهاي ديگر اين دستگاه، مهمترين قابليت آن امكان يادداشت برداري با استفاده از قلم الكترونيكي آن به صورت دستنويس است. يعني درست مثل يك قلم و كاغذ معمولي مي توانيد يادداشتهاي مهم يا روزانه را در آن درج كنيد و هميشه هم همراه شما باشد. اتفاقا در مراسم بزرگداشت "نجف دريابندري" كه از جمله "شبهاي بخارا" بود، مي خواستم از ايشان يك امضاء متفاوت داشته باشم. اين قلم و موبايل را به دستشان دادم و ايشان امضاء الكترونيكي به من دادند. آقاي ناصر تقوايي هم بود و ايشان هم امضاء كرد و گفت اين اولين امضاء الكترونيكي از اين دست به قلم آقاي نجف دريابندري است. (شكر خدا كه نمرديم و ما هم صاحب يك چيز براي اولين بار در دنيا شديم).

*************

امروز جشن تولد 7 سالگي دلگفته ها هم هست. همه نسبت به عدد 7 احساس ويژه اي داريم. يعني ديگر به سني رسيده كه بايد آگاهي را بيشتر تجربه كند و وقت مدرسه و يادگيري بيشترش شده. خوشبختانه اين وضعيت را امسال به خوبي احساس كردم. چرا كه دوستان عزيزي حواسشان به تولد دلگفته ها بوده و خلاقانه كارهاي جالبي كرده اند. از همين تريبون از همه اين عزيزان تشكر مي كنم و همين طور از همه كساني كه در اين مدت همراه بوده اند و نوشته ها را خوانده اند و خيلي وقتها با نظرات خوبشان دل ما را براي ادامه مسير گرم تر كرده اند.

 

  • دوست خوبي لطف كرده اند و هم طرح قشنگي تهيه و ارسال كرده اند و هم از مدتها پيش مطلبي دلچسب را براي تولد دلگفته ها تدارك ديده اند.

  • خانم ناهيد پرويني و همكاران ارجمندشان زحمت خيلي زيادي كشيده اند و تمامي مطالب دلگفته ها از اول تا اينجا را به صورت كتابي درآورده اند و تقسيم بندي موضوعي هم كرده اند. چيزي كه من خودم هم باور نمي كردم حاصل اين چند ساله باشد، تبديل به كتابي در حدود 270 صفحه شده است.

  • خانم فاطمه پازوكي هم زحمت كشيده اند و در كاري جالب تمامي پستهاي دلگفته ها از اول تا الان را با تاريخ و روز و ساعت "چاپلود" و تعداد نظرات رسيده براي آنها فهرست كرده اند. در طول اين 7 سال 126 پست در دلگفته‌ها ثبت شده است. يك طرح خوش آب و رنگ هم فرستاده اند.

7 سال با دلگفته‌ها

  • خانم آزادمهر دانش فاطميه هم لطف كرده اند و طرحي زيبا را براي 7 سالگي تهيه و ارسال كرده اند.

همه اينها علاوه بر اينكه نشانه لطف اين دوستان و همراهان گرانقدر است، نشان مي دهد كه دلگفته ها در 7 سالگي به جاي نسبتا خوبي رسيده كه بازهم حاصل مشاركت و حضور مخاطبان عزيز آن است كه بي همراهي آنها هيچ دليل براي ادامه راه وجود نداشته و نخواهد داشت.


برچسب‌ها: تولد دلگفته ها
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و دوم مرداد 1393ساعت 15:54 توسط محسن حاجي زين العابديني |

یکی از آموزه‌های مدیریت زمان، تقطیع اتفاقات به بازه‌هایی مشخص، دقیق و قابل مدیریت است. از روش‌های دسته‌بندی داده‌ها، تقطیع آنها در مقاطعی مثلا زمانی، حجمی، دوره‌ای و .... را می‌توان نام برد. در این میان، روش زمانی به دلیل مشخص، قطعی و غیر قابل تغییر بودن معمولا دقیق‌تر و بهتر از آب در می‌آید. زیرا زمانی که گذشت دیگر قابل برگشت یا تغییر نیست و مثل آب رفته‌ای است که به جوی باز نگردد هرگز.

جام جهانی فوتبال همیشه برای من یک عامل مدیریت زمان و تقسیم‌بندی زندگی، البته از نوع گذشته‌نگرش بوده است. خیلی تمیز زندگی را به بازه‌های چهار ساله تقطیع می‌کند و راحت می‌توانی در این تقسیم‌بندی -که بی هیچ زحمتی برای تو آماده شده - کارنامه‌ای از کار و زندگیت را مرور کنی. اگر کسی هم خیلی مدیر و مدبر و اهل برنامه‌ریزی باشد، یک دوره چهار ساله ناب به او تقدیم می‌شود که هم شروعش دقیقا مشخص است و هم زمان اتمام آن. زیرا خیلی از آدم‌ها فقط بر اساس ضرب‌الاجل یا فرجه (deadline) موتورشان به کار می‌افتد و اگر چنین چیزی برایشان مشخص شود خیلی خوب می‌توانند برنامه‌ریزی کرده و سر چهار سال وضعیت به دست آمده را با وضعیت ایده‌آلِ ترسمیِ 4 سال قبل خود بسنجند. اما، از آنجا که ما اصلا و ابدا نمی‌دانیم و نمی‌توانیم و اصولا نمی‌خواهیم پیش‌بینی کنیم که آینده چه خواهد شد و معمولا در حال زندگی می‌کنیم، بهتر است به همان خاطره‌بازی و مرور چهار سال چهار سال گذشته خود بپردازیم.

********

همیشه، فینال جام جهانی که می‌شود دو پرسش مهم از خودم می‌پرسم که پاسخ یکی را تقریبا می‌دانم و دیگری را هرگز نمی‌توانم پیش‌بینی کنم. این دو پرسش عبارتند از:

  1. فینال جام جهانی قبلی کجا بودم و چه می‌کردم؟
  2. فینال جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟

دلیل اینکه نوشته‌ام پاسخ پرسش اول را تقریبا می‌دانم این است که یک چیزهایی کلی را آدم معمولا به یاد می‌آورد که می‌تواند تا حدودی پاسخ‌گو باشد، ولی متاسفانه جزئیات -که خیلی هم پراهمیت هستند- معمولا به فراموشی سپرده می‌شوند مگر اینکه یادداشت شده باشند و با مرور آنها آدم به حال و هوای آن زمان خودش باز گردد. بد نیست در اینجا اشاره‌ای هم بکنیم به ارزش و اهمیت دفترچه خاطرات یا یادداشت‌های روزانه. اگر کسی چنین چیزی داشته باشد، صاحب گنجی است نهانی و باید قدرش را تا اعلی درجه اهمیت بداند.

تا جایی که به خاطر می‌آورم از جام جهانی 1990 (1369) پیگیر فوتبال در قواره جام جهانی بوده‌ام.  چیزی که قبل از این تاریخ از فوتبال و جام جهانی می‌دانستم منحصر بود به کارت‌های بازی فوتبال که از طریق پسرخاله فوتبال‌دوستم به دستم رسیده بود. کارت‌هایی که در کنار "کارتهای هواپیما، موتور و ماشین" جزء علائق و نوستالژی‌های کودکان آن دوران است. ساعت‌ها می‌توانستیم با این کارتها، به ویژه در روزهای داغ و کشدار تابستان‌ها سرگرم شویم و معمولا همه آمار و ارقام روی کارتها را از حفظ بودیم. کارت‌های فوتبال که روی آنها عکس و در پشت آنها مشخصات تیم یا بازیکنی که عکس او روی کارت بود، درج شده بود، یکی از بازیهای جذاب بود. هنوز هم عکس‌های رنگ و رو رفته بازیکنان و تیمهایی چون برزیل، آرژانتین، ایتالیا، آلمان، مکزیک و... را خوب به خاطر دارم. اما، چیز زیادی از بازیها یا مسابقات فوتبال تا قبل از فینال جام جهانی 1990 به خاطر ندارم.

 

فینال جام جهانی فوتبال 1990 (1369) ایتالیا

سال سوم دبیرستان بودم و تازه یاد گرفته بودیم که به اتفاق دوستان از تفریحات سالم آن زمان –که واقعا هم سالم بود- مثل گوش دادن به موسیقی، کلاس خط رفتن، کوه‌نوردی و البته دزدی از باغ همسایه ها بهره‌مند شویم. فینال جام جهانی که شد، تحت تاثیر تبلیغ و تعریف اطرافیان مشتاق شدم که حتما این بازی را ببینم. این اولین تماشای جدی یک بازی فوتبال بود که اتفاقا مثل فینال 2014 بین آلمان و آرژانتین برگزار و با نتیجه مشابه 1 بر صفر به نفع آلمان به پایان رسید. با هر جان کندنی بود آنتن تلوزیون سیاه و سفیدمان را درست کردم و با چند بار خواب رفتن در بین بازی، بالاخره یک بازی فوتبال را تا انتها تماشا کردم. پدرم هم که این رفتار من برایش تازگی داشت چندین بار به من سرکشی کرد و با نگاهی پرسشگر نگران حال پسرش بود که چه شده تا این موقع شب چشم به تلوزیون و این توپ گرد دوخته است. فکر می‌کنم در میانه‌‌های آن بازی بود که زلزله رودبار روی داده بود که البته چون ما از فردایش درگیر نقاشی خانه یکی از رفقا بودیم و بعد هم به کوه رفتیم تا سه روزِ بعد از زلزله خبردار نشدیم.

سوت پایان بازی که به صدا درآمد از خودم پرسیدم: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 1994 (1373) آمریکا

وقتی به این جام رسیدیم پاسخ پرسش دوم مشخص شده بود که در جام قبلی به هیچ وجه قابل پیش بینی نبود. وقتی فینال این جام که مسابقه‌ای دیدنی بین برزیل و ایتالیا بود را می‌دیدم، دانشجوی سال سوم کارشناسی کتابداری دانشگاه فردوسی مشهد بودم. چیزی که قبلا به مخیله‌ام هم خطور نمی‌کرد. تازه امتحاناتمان در مشهد تمام شده بود و به خانه برگشته بودیم. در طول مدت دانشجویی، بیشتر با فوتبال آشنا شده و به شکلی درگیر و هوادار آن شده بودم. البته هم اتاقی بودن و رفاقت صمیمانه با دوست خوبم دکتر افشین موسوی چلک که بازیکن حرفه‌ای فوتبال و عضو تیم فوتبال دانشگاه و نوجوانان شموشک نوشهر بود، بر این اشتیاق و آشنایی افزوده بود. روماریو، ببتو، مالدینی، روبرتو باجیو و دینو باجو (که خیلی‌ها می‌گفتند قیافه من شبیه اوست) قهرمان‌های آن زمان ما بودند. یادم می‌آید شبی که داشتم این بازی طولانی را در نیمه‌های یک شب خنک تابستانی می‌دیدم، یک همراه متفاوت هم داشتم. روستای ما به دلیل داشتن گردوی فراوان، یک مهمان همیشگی به نام موش هم دارد. گردوهای چرب و خوشمزه آن دیار چیزی نیست که موش‌ها به این راحتی از آن بگذرند و سالهاست که ما به همزیستی مسالمت‌آمیز با این موجودات عادت کرده‌ایم و در همه جا گاهی ما بر آنها غلبه می کنیم و گاهی هم آنها بر ما. در آن شب، یک موش کوچک که به عادت هر شبش به گشت و گذار شبانه آمده بود مزاحمی را می‌دید که به صفحه شیشه‌ای تلوزیون زل زده. یکی دو بار اول بلافاصله فرار کرد، اما وقتی دید من به دلیل ترس از سر و صدا و بیدار کردن اهالی خانه چندان توجهی به او نمی کنم پا را فراتر گذاشت و آمد وسط موکت قرمز رنگی که پهن بود و شروع کرد به کاویدن چیزی در لا به لای پرزهای موکت. برای در آوردن آن خوراکی شروع کرد به جویدن پرزها و تا من به خود آمدم یک تکه از موکت را به قاعده یک پنج ریالی (پنج ریالی آن زمان که خیلی بزرگتر از سکه های پنج ریالی الان بود) جویده بود و سال‌ها با دیدن آن به یاد خاطره آن جام جهانی می‌افتادم. با ضربه کتابی که کنار دستم بود دخل موش بینوا آورده شد و دیگر نتوانست جام جهانی بعدی را ببیند.

بازهم، وقتی سوت پایان بازی به صدا درآمد از خودم پرسیدم: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 1998 (1377) فرانسه

این جام را از بازی‌های مقدماتی آن به یاد دارم. یک روز تابستان 1376 در حالی که روزهای پایانی خدمت سربازی را می گذراندم و دنیایی پرسش و ابهام در مورد آینده و شغل و کارم پیش چشمم بود، در جایی خاص و دوست داشتنی مهمان بودم. آن روز یک بازی مهم و سرنوشت‌ساز در تاریخ فوتبال ایران انجام می‌گرفت. بازی مقدماتی جام جهانی بین ایران و چین که در دالیان برگزار می شد و ما در جمعی مطلوب با مقادیر معتنابهی تخمه و خوراکی و گروهی هوادار دو آتشه فوتبال این بازی را دیدیم. گل عجیب و بیاد ماندنی مهدی مهدوی‌کیا از وسط زمین نوید یک دوره طلایی در فوتبال کشور را می‌داد. آن تیم که کسانی مثل دایی، باقری، عزیزی و... را با خود داشت بالاخره برای اولین بار بعد از انقلاب و با بازی تمام‌کننده مقابل استرالیا سر از جام جهانی در آورده بود. این بازی مقدماتی را که می‌دیدم سرباز بودم و بازی انتهایی مقدماتی در آذرماه آن سال را در حالی دیدم که قریب 4 ماه کارمند مرکز اطلاع رسانی و خدمات علمی جهاد سازندگی شده بودم. بازی را در اتاق جلسات مرکز با همراهی همکاران جوان و باحال دیدیم و بعدش هم همه ریختیم توی خیابان ولی عصر و آن شادی ناشی از گل خداداد عزیزی به استرالیا.

بخشی از اولین بازی این جام را غروب یک روز که داشتم از محل کارم بیرون می‌آمدم در اتاقک نگهبانی مرکز دیدم و فینال را در حالی دیدم که دیگر ساکن تهران شده بودم اما تلوزیون نداشتم. برخی از بازیها را هم در شرکت کتابداری و اطلاع‌رسانی آقای عمرانی که به طنز اسم آن را "شرکت کلاغ" می‌خواندیم و بعد از ظهرها در آنجا کار می کردیم با دوستان فوتبال دوست و استادیوم‌رو، دیدیم. با گروهی هوادار فوتبال و با به خاطر سپردن اسم و تکنیک جذاب زین‌الدین زیدان (که به خاطر مشابهت اسمی او با من تا مدتها من را به این اسم صدا می‌کردند) این جام را هم با قهرمانی فرانسه‌ی میزبان به پایان رساندیم.

 در انتهای این بازی نیز، وقتی سوت پایان بازی به صدا درآمد از خودم پرسیدم: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 2002 (1381) کره جنوبی و ژاپن

این جام با همه جام‌های قبلی تفاوت داشت. در طول 4 سالی که از جام جهانی قبلی گذشته بود اتفاقات بزرگی در زندگی‌ام رخ داده بود. حالا من ازدواج کرده و صاحب خانواده بودم و فوتبال را کم یا بیش با خانواده می‌دیدم. البته اگر فرزاد که مصادف با جام جهانی همان سال به دنیا آمد خواب نبود یا صدای فوتبال باعث اذیتش نمی‌شد. همچنین، کارشناسی ارشدم را تمام کرده و همکاری با انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران را شروع کرده بودم. در این دوره جام جهانی خیلی توجهی به فوتبال نداشتم و گویا چیزهای جدی‌تر و مهم‌تری این اتفاق مهم را به حاشیه رانده بود. کارمند و عضو هیات علمی مرکز اطلاعات و مدارک علمی جهاد کشاورزی شده بودم، تدریس در دانشگاه را آغاز کرده بودم و پروژه های سازماندهی اطلاعات هم بخشی جدی از کارمان شده بود. وزارت کشاورزی و جهاد سازندگی، که ما کارمند آن بودیم، با هم ادغام شده بودند و محل کارمان از خیابان ولی عصر به ولنجک منتقل شده بود و دیگر آن محیط صمیمی مرکز و دیدن بازیها به صورت دسته جمعی مقدور نبود.

اما فینال چیزی نبود که بشود از آن گذشت. اگر فراموش نکرده باشم، فینال این بازیها را در کتابخانه دانشکده هنر دانشگاه الزهرا، در حالی که مشغول پروژه فهرستنویسی بودیم از رادیو گوش کردیم.

تغییر و تحولات زندگی آن سالها خیلی جایی برای فوتبال نگذاشته بود اما شک ندارم که حتما در انتهای این جام هم از خودم پرسیده‌ام: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 2006 (1385) (آلمان)

این جام دوباره یک تغییر خیلی مهم را با خود برای زندگی ما داشت به طوری که فینال این جام را در اهواز دیدیم. دانشجوی دکتری شده بودم و به همراه خانواده به اهواز کوچ کرده بودیم. در روزها و شبهای پرلهیب و سوزان تیرماه اهواز و در جایی که فوتبال برای مردم چون نان شب است و در چند کیلومتری برزیل کوچک یعنی آبادان، فوتبال دیدن حال و هوای دیگری داشت. اگر چه به عنوان دانشجوی دکتری می‌بایست کلهم اجمعین هوش و حواسمان به درس و پروژه و ایده و تز می‌بود، اما مگر با آن جوِ فوتبال‌پرست خوزستان می‌شد از کنار اتفاقی حیاتی چون فینال جام جهانی به سادگی عبور کرد. فرزادِ 4 ساله وقتی هیجان ما برای فوتبال را می‌دید این جمله تاریخی‌اش را به تقلید از فردوسی‌پور می‌گفت که: "چِقَدَر گلی می‌زنه". پرونده فینال این جام هم با همسایه‌های خون گرم و عشقِ فوتبال اهواز بسته شد و این پرسش خودش را به من رساند که: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 2010 (1389) آفریقای جنوبی

دوباره یک جام دیگر و کلی اتفاقات که در 4 سال گذشته‌اش رخ داده و به زندگی شکل دیگری بخشیده بود. حالا، دانشجوی دکتری بودم که آخرین فرصت‌های ارائه تز را داشت. از محل کارم مرخصی آموزشی تمام‌وقت گرفته بودم و از صبح علی‌الطلوع ساکن کتابخانه ملی شده و در حال تکمیل گام‌های نهایی تز بودم و باید تا پایان تابستان تمامش می‌کردم. حالا، خانواده ما به یک خانواده 4 نفره تبدیل شده بود و فربد 3 ساله هم که عشق توپ‌بازی داشت با دیدن توپ در تلوزیون کمی خیره می‌ماند و با هیجانات ما شروع می‌کرد به سر و صدا و گل گل کردن. فکر کردن به اتمام دوره دکتری و اتفاقات بعد از آن به عنوان یک رویداد مهم، کلی ابهام در ذهن پیش می‌آورد و این پرسش که: "یعنی جام جهانی بعدی کجا خواهم بود و چه خواهم کرد؟"

 

فینال جام جهانی فوتبال 2014 (1393) برزیل

باز هم در طول این 4 سال، تغییرات عجیبی در زندگی ما رخ داده بود. بعد از 18 سال کار در مرکز اطلاعات و مدارک علمی کشاورزی به دانشگاه شهید بهشتی منتقل شده و به عنوان استادیار گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی مشغول کار شده بودم. بچه ها بزرگ شده و فربد هم کلاس اول را تمام کرده و مهرماه به کلاس دوم خواهد رفت. قبل از شروع این جام جهانی در تهران توفان شدیدی رخ داد که باعث شد کل سیستم تصویری ما به هم بریزد. خیلی هیجان داشتم که حتما برای شروع جام یک سیستم جدید راه‌اندازی کنم و با خیال راحت از دیدن بازی‌های این سال لذت ببریم. اما، شروع جام مصادف شده بود با امتحانات تیزهوشان فرزاد برای ورود به کلاس هفتم مقطع دبیرستان دوره اول (همان اول راهنمایی خودمان). به تدبیر همسرم قرار شد تا پایان امتحانات فرزاد بی خیال فوتبال شویم و کلا تلوزیون را تعطیل کنیم. چنین کردیم که برای همه تعجب برانگیز بود. به همین خاطر، این جام را از نصفه و نیمه همراهی کردیم و فقط تکه پاره‌هایی از آن را در مهمانی‌ها یا گزارش‌های خبری دیدیم. اما بازی‌های نیمه نهایی را حالا در جمعی متفاوت به نظاره نشستیم. بر خلاف همه جام‌های قبلی بازیهای انتهایی این جام را با ترکیب کامل خانواده دیدیم. بیشتر از همه ما هم فربد عطش و اشتیاق فوتبال دیدن داشت. تفسیرهایش هم دیدنی بود. گاهی چنان به وجد می‌آمد که می‌گفت در این تلوزیون اگر باز می‌شد من می‌رفتم و گل می‌زدم. حتی به مرحله شرط‌بندی هم رسید. در بازی معروف آلمان و برزیل که به باخت تاریخی 7 بر 1 برزیل انجامید، او که طرفدار آلمان بود با من که طرفدار برزیل بودم شرط کرد که آلمان حتما می‌برد و اگر ببرد باید به یک بستنی میوه ای مهمانش کنم. هر گلی را که آلمان می‌زد با سر و صدا و هیجان موضوع بستنی را یادآوری می کرد.

امسال هم، هنگام بازی فینال این جام همان پرسش مهم و همیشگی جام‌های جهانی به سراغم آمد؛ ولی این بار آن را از خانواده پرسیدم و قرار شد فکر کنیم که چهار سال دیگر وقتی که داریم فینال جام جهانی را می‌بینیم در چه حالی و کجا هستیم؟ این پرسش، اگر چه یک پرسش ساده به نظر می رسد اما می‌تواند به یک برنامه برای زندگی هم تبدیل شود. یعنی آدم از الان با خودش فکر کند که تا چهار سال دیگر چه برنامه‌هایی را می‌تواند تدارک ببیند که وقتی بعد از آن چهار سال لم داد و دستش را فرو کرد در کاسه تخمه که فینال جام جهانی 2018 روسیه را ببیند، خوشحال باشد که 4 سال را با برنامه و نظمی درست سپری کرده و از اوقات ارزشمندش بهترین استفاده را برده است.

راستی:

"شما، جام جهانی قبلي کجا بوديد و چه مي‌کرديد؟"

و

"جام جهانی بعدی کجا خواهید بود و چه خواهید کرد؟"

پ.ن. متاسفانه به دلیل خطایی که بلاگفا در هنگام درج مطلب داد، مجبور شدم همه پیوندهای مطلب را حذف کنم.


برچسب‌ها: جام جهانی, فوتبال
+ نوشته شده در دوشنبه بیست و سوم تیر 1393ساعت 15:29 توسط محسن حاجي زين العابديني |

ما آدم‌ها عادت‌های بدی داریم. گاهی اوقات احترام و دموکراسی خیلی چنگی به دلمان نمی‌زند. با همه شعاری که در موردش می‌دهیم و طرفداری که از آن می‌کنیم، حتی مواقعی با آن مخالفت آشکار و پنهان داریم. مثلا، وقتی می خواهی از درب نگهبانی یک موسسه‌ای رد بشوی، اگر سرت را پائین بیاندازی و با سرعت و غرور راهت را بکشی و بروی، در بسیاری از مواقع کسی کاری به کارت ندارد و تو به سلامت می گذری. گاه ممکن است بترسند و احترام بیشتری هم برایت قائل شوند و هر چقدر هم که شما در دلتان ترس داشته باشید که نکند حالم را بگیرند، آنها متوجه این قضیه نبوده و خیلی پاپِی نمی شوند. اما امان از وقتی که مودبانه بروی سراغ نگهبان و بگویی که می خواهی بروی تو و هزار و یک رقم جواز عبوری که او می خواهد را هم نداشته باشی. آن وقت تو می شوی امام حسین و او می شود شمر ذی‌الجوشن که راهی را بر شما نخواهد گشود و این درب نه تنها بسته می ماند که ممکن است در هچل هم بیافتی و پاپوش و درگیری هم برایت درست کنند.

یا مثلا، اگر بروی سراغ یک مقام مسئول سازمانی و تقاضای برخی اطلاعات و آمار و ارقام بکنی، می بینی که چنان این اطلاعات را واجد طبقه بندی و اسرار محرمان و سری می خواند که بیا و ببین. اما، در آن حالت و در بسیار اوقات که به سراغ وب سایت آن موسسه می روی یا بروشورشان را تورقی می کنی متوجه می شوی که همان اطلاعات و حتی خیلی بیشتر و جزئی تر از آنها ارائه شده و هیچ طبقه بندی و حتی قید و بندی هم برای استفاده از آنها  وجود ندارد.

شاید شما هم تجربیاتی چند در این مقال داشته باشید که موضوعی را با کسی با تمام اصول منطقی، اخلاقی و مودبانه در میان گذاشته اید و درخواست همفکری، کمک یا اجرای آن را داشته اید. اما علی رغم این خوشبینی اولیه چنان پاسخ منفی شنیده اید که گوش هفت آسمان را کر می کند. بعد، وقتی بی توجه به آن مخالفت و ممانعت و از مسیری دیگر کار را اجرا کرده اید، طرف مورد نظر نه تنها اعتراضی نکرده که حتی متوجه اجرای آن هم نشده است. گاه حتی در اجرای ان کار هم ناخواسته یا خواسته دخالت و همراهی و شاید دفاعیه های تند و آتشین هم داشته باشد.

نمی دانم چه سری است که ذ هن آدمیان در مقابل منطق و خواسته های اصولیِ طرح شده، که نشان از خطر و آینده ناگواری هم دارند دیواری بتنی ایجاد و توجهی نمی کند. اما بعد که اتفاق بدی می افتد که حاصل مستقیم همان عدم توجه و پاسخ مناسب ندادن به آن خواست اصولی بوده و تلاش شده با پاک کردن صورت مساله، آن را حل شده بپندارند، دست حسرت بر پشت دست و پیشانی زده اند و فریاد "دریغ" و "ای کاش" به آسمان رسانده اند. اما این ندامت کوچکترین سودی نداشته و آب رفته به جوی باز نخواهد گشت.


برچسب‌ها: منطق, دموکراسی, زور
+ نوشته شده در جمعه بیستم تیر 1393ساعت 5:0 توسط محسن حاجي زين العابديني |

يك روز حوالي ظهر يكي از روزهاي شهريور سال 1376 كه در دفتر خدمات بازرگاني قرارگاه خاتم الانبياء سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، يعني محل خدمت سربازيم، در اقدسيه تهران و در كنار يك استخر خشك و خالي يك ويلاي مصادره شده از وثوق‌الدوله كه متعلق به آقاي ظروفچيانِ تاجر معروف نفت بود نشسته بودم، تلفن زنگ زد. تلفني كه سرنوشت و مسير زندگيم را به كلي تغيير داد. پشت خط خانم فاطمه فرودي با همان لحن تند و طنز هميشگي از آن احوالپرسي هاي خاص خودش كرد و با همان عزيزم گفتنهايي كه براي يك جوان دور از خانواده خيلي مادرانه و دلچسب بود، گفت كه يك جايي از من فهرستنويس خوب خواسته و من تو را معرفي كرده ام. حالا مردش هستي كه بروي. من هم دست و پايم را جمع كردم و چون هنوز خيلي شهري نشده بودم و دستم نيامده بود كه در اينگونه موارد بايد بگويم: "الان كه سرم خيلي شلوغ است، اجازه بدهيد فكر كنم"، في‌الفور از فرط خوشحالي يك جيغ بي صدا كشيدم و آدرس را گرفتم و تشكر و با سري كه از غرور سر به طاق آسمان مي سابيد گوشي را گذاشتم.

خانم فرودي را از ساختمان نياوران كتابخانه ملي مي شناختم. از يك سال پيش (مهر 1375) كه محل خدمتم از ستاد مشترك سپاه در افسريه به بازرگاني در اقدسيه تغيير يافته بود، رفته بودم ساختمان نياوران كتابخانه ملي و در بخش فهرستنويسي زير نظر خانم فرودي كه به واسطه ايشان به سركار خانم پوري سلطاني متصل مي شديم كار مي كردم.

ساعت 4 همانروز به محض اينكه ساعت كاري خدمت سربازي تمام شد شال و كلاه كردم و راه افتادم سمت خيابان ولي عصر و خودم را رساندم به پلاك 3 خيابان دانش كيان كه هيچ تابلويي بر سر در آن نصب نشده بود اما من مي دانستم كه اينجا "مركز اطلاع‌رساني و خدمات علمي جهاد سازندگي" است. البته اين را از روي كاغذي كه آدرس رويش بود مي فهميدم و الا نمي دانستم كه اينجا كجا هست و چه كاري مي كند و منِ ليسانس كتابداري به چه كارش مي‌آيم.

اين مركز را قبلا كه دانشجو بودم دورادور از طريق "جلال سياهپوش" كه دانشجويان كتابداري نيمه اول دهه 1370 كشور به خوبي ايشان را مي شناسند مي شناختم. آنجا جلال را ديدم و كمي با همان روحيه و انر‍ژي مثبت هميشگي اش برايم حرف زد و مرا راهنمايي كرد به طبقه دوم كه روي در ورودي اش نوشته شده بود "سازماندهي اطلاعات". آقايي خوش صورت البته با ريشي پر و مشكي مرا پذيرفت و از چند و چون زندگي ام و كارم و وضعم پرسيد كه بعدا فهميدم به اين كار مي گويند مصاحبه كاري. اين فرد مصاحبه گر هم كسي نبود جز "مازيار اميرحسيني". القصه، قرار شد از همان لحظه من بروم به واحد مجاور و شروع كنم به كار نوشتن كاربرگه توصيفي اسناد حوزه جنگل و مرتع كه در دست نمايه سازي بود. از همان روز مدادي در دست گرفتم و با راهنمايي مختصر يكي از همكاران، شروع كردم به نوشتن توصيفي سند. قرار شده بود آزمايشي كار كنم تا تصميم بگيرند برايم. از همان وقتي كه پايم به تهران خورده بود مصمم شده بودم كه در اين شهر دوام بياورم و پا بگيرم و ديگر به ولايت بر نگردم. از همان وقتي كه مداد را به دست گرفتم، خوني كه از اين تصميم در رگهايم جريان مي يافت، باعث مي شد كه هر چقدر بيشتر خسته مي شوم كار را هم بيشتر و بيشتر كنم و جاي پايم را قرص كنم. آخر براي مني كه نه آشنايي، نه پارتي و نه سرپناهي در اين شهر درندشت داشتم، جز اين روزنه تازه باز شده كه كورسوي اميدي براي بقا و آينده بود، راه ديگري قابل تصور نبود.

نشان به آن نشان كه اين دوره آزمايشي شد 18 سال ناقابل. يعني تا روز 31 فروردين 1393 كسي كه آمده بود مدتي آزمايشي كار كند در اين مركز ماند و چه تاريخ و چه اتفاقاتي را كه از سر نگذراند.

آن وقتها مجرد بودم و هنوز تا 18 آذر 1376 سرباز محسوب مي شدم. اما به لطف آشنايي صاحب محبت، از شهريور 1376 حضورم در محل خدمت منتفي شد و موفق شدم از اواخر شهريور همان سال به صورت تمام وقت در جهاد حضور پيدا كنم و با جديت تمام كار را شروع كنم. بعد از خدمت اتاقكي دو در دو به مبلغ ماهانه ده هزار تومان و صد هزار تومان وديعه دست و پا كردم و زندگي ويژه مجري را در اين اتاق كه اگر پايم را كامل دراز مي كردم به يكي از ديوارهايش برخورد مي كرد شروع كردم. اما همانطور كه گفتم، مصمم بودم كه در اين شهر دوام بياورم و پا بگيرم؛ پس هر گونه سختي و معضلي به بي هيچ دلخوري پذيرفته شده و به خاطره اي شيرين از ايستادگي و تحمل تبديل مي شد. بعد از 6 ماه، در اسفند 1376 هويتي تازه پيدا كردم. يعني از حالت ساعتيِ بدون هويت به كارمندي واجد بيمه تبديل شدم و بعدها هم قراردادي و رسمي آزمايشي و رسمي قطعي كه اين فرايند به سالهاي 1382 رسيد.

دوران سختي بود. از يك طرف بي يار و ياور توي غربت افتاده بودم و از سوي ديگر شناخت درستي از محيط كار و همكاران نداشتم. حجب و حياي روستايي، درونگرايي محيط كوهستاني،غرور ناشي از دست و پنجه نرم كردن فراوان با طبيعت و صد البته محافظه كاري شديد باعث مي شد كه به راحتي نتوانم با همكاران ارتباط بگيرم و اين موضوع تنهاييم را دو چندان مي‌كرد.

با اين همه، محيط كاري در مركز اطلاع رساني يك محيط كاري فوق العاده بود. بيش از هشتاد درصد همكاران را افراد جوان كه عمدتا رشته كتابداري و تعداد زيادي هم كامپيوتر خوانده بودند تشكيل مي دادند. مديريت مركز هم همراهي خيلي خوبي با بچه ها داشت و يك محيط ايده آل براي كار و خلاقيت و انديشه پردازي ايجاد كرده بود. به طوري كه به جرات مي توان گفت اين مركز يك تنه بار علمي و فكري كتابداري كشور را در دهه 1370 به دوش مي كشيد. در عين توجه به مسائل علمي، به مسائل فردي و روابط دوستانه هم توجه زيادي مي شد. به طوري كه ما حاضر نبوديم حتي يك روز را از مركز دور باشيم و تقريبا همه تعطيلات را هم در كنار دوستان مشغول كار و تجربه و دانش اندوزي بوديم.

يكي از شانس هاي مهم كاري و شايد زندگيم در همين جهاد رقم خورد. سال 1377 بود كه طرح ويرايش فهرستگان جهاد در دستور كار مركز قرار گرفت. كاري كه هنوز هم به نوعي در زمره كارهاي منحصر به فرد كشور از نظر گستره و كار عملياتي است. در اين طرح بود كه با آقاي ابراهيم عمراني آشنا شدم. كسي كه او را به عنوان يك معلم واقعي و الگو پذيرفتم و بعدا خيلي از كارهايم به نوعي با ايشان مرتبط شد. و فرد مهم ديگري كه از همان ابتداي آشنايي در مركز تا كنون سايه لطفش بر سر من بوده و به نوعي معلم، راهنما و پدر كاري من بوده، سيد كاظم خان حافظيان رضوي. كار فهرستگان در كنار دوستان صميمي ادامه پيدا كرد و كوله باري از تجربيات كاري، فني، زندگي و اجتماعي شد.

اما، مثل هميشه كه وقتي يك جايي يا چيزي خوب و درست كار مي كند، انگار كه كار درست گناه باشد و بايد حتما كفاره اش پرداخت شود، زدند و اين مركز خوش نام و خوش كار را با طرح ادغام "جهاد سازندگي" و "وزارت كشاورزي" خراب كردند. چيزي كه آن وقتها هر كسي مي پرسيد شما چه شده ايد مي گفتيم "جوك" شده ايم كه تلفيقي است از جهاد و كشاورزي.

وقتي ادغام شديم، آن مركز دوست داشتني در قلب شهر و خيابان ولي عصر را رها كرديم و راهي ولنجك شديم. جايي كه برايمان غريب و به نوعي ترسناك بود. قرار بود بيائيم و جزئي از "سازمان تحقيقات،‌ آموزش و ترويج كشاورزي" بشويم. سازماني كه به نوعي بوي اشرافيت از آن به مشام مي رسيد و به شكلي كاخ روياهاي ما را خراب كرده بود. آن وقتها، ما از آن شلوغي و هياهوي قلب شهر كه هر امكاني به وفور در اختيار بود كنده شديم و به جايي دور از دسترس، اما تا بخواهي زيبا و فره بخش منتقل شده بوديم. هر كسي مي خواست برود بيرون مي پرسيديم: "اگر به شهر مي روي اين كار بانكي ما را هم انجام بده يا فلان چيز را براي ما خريداري كن".

اگر چه در ابتدا از اين سازمان مي ترسيديم و البته بيراه هم نبود. چون از يك محيط صاف و ساده كه همه چيز به رواني آب زلال بود وارد يك سازمان قديمي و بوروكراتيك با همكاراني به شدت حواس جمع شده بوديم كه تا آمديم خودمان را جمع و جور كنيم و بساط كار جدي را پهن كنيم ديديم كه مدير مدبرمان آقاي سيد مهدي تقوي، كه براي مركز نقش مرشد را داشت  - و البته هنوز هم دارد- را كله پا كردند و يك غير متخصص صاف آمد نشست روي صندلي صدارت مركز. ايشان هم كه نه تخصص كاري داشت و نه تخصص مديريت، سر شش ماه نشده به رستگاري رسيد و جايش را داد به مديري كه چيزي از او نگويم بهتر است. همين بس كه يك روز مديره محترمه رئيس مركز با معاون پژوهشي و رئيس سازمان دست به دست هم دادند تا كتابخانه اي به قدمت بيش از 40 سال را بار كاميون كنند و راهي انبارهاي چه حالم چه روزه كرج كنند كه از آن سنگهايي بود كه بعدها چندين و چند عاقل تلاش كردند تا بخشي از آن را در آوردند.

اين دوران كه از نظر كاري دوران ركود، رخوت و بي انگيزگي مطلق بود براي من اما حكم كيميا را داشت. چرا كه در اين دوره توانستم مدرك كارشناسي ارشدم را بگيرم و پشت بند آن از مهر 1381 به عنوان مدرسي جوان و به عنوان جايگزين استاد خوبم بهار خانم رهادوست در دو دانشگاه جدي يعني دانشگاه علوم پزشكي ايران و دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي به تدريس درس تخصصي و مورد علاقه ام يعني "سازماندهي اطلاعات" بپردازم.

روز 16 فروردين 1382 اما براي مركز ما يك روز تاريخي بود. چرا كه رئيسه محترمه مركز تصميم گرفته بود كه انگشت توي سوراخ زنبور كند و كارتن آورده بود كه "كتابخانه تخصصي كتابداري و كامپيوتر مركز" را كه هنوز هم برقرار است و آن زمان در اتاق گروه سازماندهي جايش داده بوديم را بار كاميون كند كه ديگر طاقت همكاران طاق شد و كار به درگيري كشيده شد و همين باعث شد كه مديره محترم برود آنجا كه عرب ني انداخت.

مدتي مثل كودكان يتيم بي سرپرست و مدير بوديم و در اين بين من به همراهي آقاي حافظيان و تقوي در نمايشگاه كتاب شانزدهم مسئول غرفه " کتاب و کتابخانه جلوه های بارز تمدن اسلامی " شدم. در همين جا بود كه خبر خوشي دل ما را خوشتر كرد كه در پس هر سختي حتما آساني خواهد بود. خبر رسيد كه آقاي حافظيان رئيس مركز شده اند و اين نويد روزهاي خوشي در مركز بود كه خوشبختانه زمان هم اين را نشان داد. نمايشگاه كه تمام شد، روز آخر ارديبهشت 1382 يك حكم گذاشتند كف دست من و شدم "معاون امور مراكز اسناد و مدارك علمي مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي". پستي كه تا روز اول مهر 1384 كه راهي اهواز شدم تا پنج سال بعدش يعني 28 مهر 1389 با مدرك دكتري برگردم ادامه داشت. اوقات خوشي كه هر وقت به آن دوران فكر مي كنم، مي بينم با اينكه خيلي دوران پركار و پرزحمتي بوده اما به مدد همراهي و همكاري با دوستان و همكاران خوب و حضور كاظم خان حافظيان انگار كه همه اش در تفريح به سر برده ايم و اصلا چيزي به اسم كار نبوده. ساعتهاي طولاني مي توانستيم با آقاي حافظيان بنشينيم و ضمن انجام امور اداري و كاري، از ادبيات، فرهنگ، هنر، كتاب و همه چيزهاي دلرباي دنيا حرف بزنيم. ساعتهايي كه گاه تا 8 و 9 شب طول مي كشيد اما آدم احساس لذتي ناب از آنها داشت.

در طول همه سالهايي كه در مركز بودم موقعيتهاي زيادي پيش آمد براي انتقال به دانشگاه كه در آن زمان خيلي ساده و بي دردسر بود. اما به دليل علاقه و تعصبي كه به مركز داشتيم هميشه از خير آن گذشتيم. وقتي براي ادامه تحصيل در مقطع دكتري رفتم، تغيير و تحولاتي در مركز و دولت اتفاق افتاد كه دو سال بعد يعني فروردين 1386 كه برگشتم ديدم فضاي غير قابل تحملي و مجددا تقاضاي مرخصي آموزشي كردم و رفتم تا ارديبهشت 1388 كه آقاي دكتر گيلوري رياست مركز را عهده دار شده بودند و دعوت به همكاري در پست "معاون تحقيق و توسعه مركز" كردند. خوشبختانه، اين دوران هم با همه سختي هايي كه داشت رگه هاي خوبي از همدلي و همراهي داشت كه بازهم در پس اين آرامش ما به دامان مديري غيرمتخصص و نامدير افتاديم كه كمر همت بسته بود هر چه را رشته بوديم پنبه كند و چه خون دلها خورديم تا بالاخره در بهمن ماه 1392 آقاي دكتر رسول زارع سكان مديريت مركز را به دست گرفتند. ايشان با اينكه متخصص كتابداري و اطلاع رساني نبودند، اما انساني شريف بودند كه از همان ابتدا از در دوستي درآمدند و دوره كوتاه همكاري من با ايشان يكي از دوره هاي شيرين كاريم بود كه به لطف و موافقت ايشان در آخر فروردين 1393 پرونده كاري من در مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي بسته و به قول ناظم مدرسه قديميمان پرونده مرا زير بغلم زدند و راهي دانشگاه شهيد بهشتي شدم.

حالا كه از مركز آمده ام و مثل ماهي كه از تنگ بلور بيرون افتاده دارم به مركز و اين همه سال كه بهترين سالهاي عمرم بوده نگاه مي كنم، مي بينم كه احساس خوبي به اين همه سال دارم و اصلا تصور نمي كنم كه ذره اي از وقتم تلف شده باشد. بلكه همه اش سراسر تجربه و آموختن و تلاشي بوده كه در سايه خنده و روابط صميمانه گرد آمده است. همكاران و دوستاني كه به دور از هر گونه بازي هاي كثيف اداري صرفا تلاش مي كردند لحظات خوبي در كنار هم بسازند. و در اين ميان، حيف است كه يادي از يار ديرين و رفيق گرمابه و گلستانم سيروس خان داودزاده نكنم. عمو سيروس كسي است كه در پس سالها دوستي كه از همان روزهاي اول ورودم به مركز كه خيلي با كسي دمخور نبودم، نقش مشاور و راهنما و دستگير را برايم داشته هنوز هم هست. كسي كه در كمك به ديگران از ته دل شاد مي شود، رفيق لارجي كه در رفاقت و صميميت نظير ندارد و در طول اين سالها هميشه نقش رهبري را در مركز ايفا كرده است و در كنار هم دست به كارهاي بزرگي زده ايم.

خرسندم كه حالا با كوله باري از خاطرات خوش و لحظاتي رنگين از حضور صميمت دوستاني بهتر از آب روان مركز را ترك كرده ام و مدام دلم براي آن ميزهاي صبحانه و نهار و خنده هاي عميق از ته دل تنگ مي شود.


برچسب‌ها: مركز اطلاعات و مدارك علمي كشاورزي, مركز اطلاع‌رساني و خدمات علمي جهاد سازندگي
+ نوشته شده در شنبه هفدهم خرداد 1393ساعت 20:6 توسط محسن حاجي زين العابديني |

اردیبهشت که می‌شود، خیلی چیزها به سراغ آدم می‌آیند. از گل و ریحان و یاس و اقاقی گرفته تا اکسیژن و باران و پروانه. برای معلمان نیمچه کهنه اما اردیبهشت رایحه دیگری هم دارد. به نیمه نرسیده، خستگی سال‌ها خون دل خوردن برای پروردن آدم‌هایی بزرگ، با هر تبریک شاگردان دیروز و بزرگان امروز از تن و جان به در می‌رود. اردیبهشت، برای من و دلگفته‌ها یک رسم نانوشته اما مبارک را رقم زده است. اینکه، سمیه خانم نادی از در لطف و مهر در می‌آیند و اندک شرری از قلمشان را ارزانی ما می‌کنند. خانم نادی که شاگرد پر جهد دیروز بوده، الان به افتخار معلمی نائل آمده و اردیبهشت را با گلواژه های مهری که به بهانه تبریک روز معلم بر لوح ماندگار دهر نقش می‌بندند، گل‌آذین دوچندان می‌کنند.

فکر و قلمشان مانا و پرتوان

******

برای یک همیشه استاد: وقتی بزرگ می‌شوی

وقتی پا می گذاری در دوره ای که به آن نام ارشد می­دهند دیگر سر از پا نمی شناسی. سرت، بالاتر از سر اسکندر، بعد از فتح پایتخت افسانه‌ای ایران است. دنیا را فتح نکرده باشی حتما جایی را فتح کرده­ای که خیلیها حسرتش را می خورند. وقتی دانشگاه هم دانشگاه معتبری باشد و تو رتبه اولش باشی بزرگی فتح حتما بیشتر هم می‏شود. پا می‌گذاری در جایی که پر از خاطرات دانشجویی در دوره قبلی است. تو سرخوشی. انگار همه چیز  را بلدی. می‌نشینی سر کلاس. به خودت می‌گویی بزرگ شده‌ام. کلاس‌ها می‌گذرد با توهم بزرگ شدن. بی‌هیچ دستاوردی. بی‌هیچ تغییری نسبت به دوره قبل. صبح می‌روی سر کلاس. جزوه می‌نویسی و بر می‌گردی. همین. ولی هنوز هم به خودت می گویی بزرگ شده‌ام. می‌رسی به نقطه اوج این دوره. جایی که پیشنهاده‌ای از تو تصویب می‌شود و تو می‌شوی پژوهشگر و هنوز می‌گویی بزرگ شده‌ام. وقتی پله پله می‌روی جلو، نشانه‌های بزرگیت کم کم پیدا می‌شود. در تک تک  نظراتی که استاد بر  خط خط پیشنهادت           می‌گذارد. بر خط قرمزهایی که بر ادعاهایت می‌کشد. به این جمله کُشنده: که تو در جایگاهی نیستی که نظر بدهی فقط مستند حرف بزن. ناراحت می‌شوی و حتما سرخورده، چون  مطمئنی که بزرگ شده‌ای. ولی سرخوردگی‌ها ادامه می‌یابد. جلو هر جولانی گرفته می‌شود. پایا‌ن‌نامه می‌شود حصار تنگ چارچوبها و قواعدی که تو در مسیر بزرگ شدنت یاد نگرفته‌ای. با خودت می‌گویی چرا استاد اینهمه سخت می‌گیرد. چرا چیزهایی را که تو خلاقیت می دانی ردای بی قواره ای می‌داند بر تن رنجور این پایان‌نامه. وقتی تغییراتی که می‌خواهد و تو اعمال نمی‌کنی -سهوا  و یا عمدا- از لابلای سطرهای پایان‌نامه صدای فریادش را می‌شنوی که اگر دلیلی داری بگو تا بدانم. آری دلیل دارم استاد و آن این است: من بزرگ شده‌ام. چرا نمی‌بینید. ولی مگر جرات می کنی بگویی. وقتی تذکر می‌دهد گوش نمی‌کنی و او می‌گوید این پایان‌نامه تو نیست آبروی من است، باز به خودت می‌گویی من بزرگ شده ام. خودم می‌دانم که بزرگ شده‌ام. حتی گاهی می‌گویی استاد نمی‌داند. اتهام ندانستن کمکت می کند که از زیر بار فشاری که از بزرگ شدنت می کشی و البته از کوچک شدنت، راحت شوی. ولی ذره ای تردید نمی‌کنی که بزرگ شده‌ای. پایان نامه تمام می شود. دفاع می کنی. در جلسه دفاع به این فکر می کنی که بزرگتر شده ام. دیگر همه چیز را می دانم. عطش بزرگ شدن کم نمی شود. فقط ادعایت زیاد می شود.

 وارد مقطع دکترا که می شوی همین احساس را داری. حتی شدیدتر. باز هم پژوهشی دیگر. اینجا دیگران هم باور کرده­اند که بزرگ شده‌ای. اما گره پشت گره. مشکل پشت مشکل. اگر تو بزرگ شده‌ای گره‌ها هم بزرگ‌تر شده اند. از طرفی تنها هم شده‌ای. نمی‌دانی چه کنی. چرا تو اندازه گره‌ها بزرگ نشده‌ای. در تنگنایی. گاهی به خودت می گویی یاد روزهای تحقیر شدن بخیر. یاد روزهای یاد گرفتن. کاش بود کسی که احساس بزرگیت برایش هیچ معنایی نداشت. اما او هم فکر می‌کند بزرگ شده‌ای. می‌گذارد خودت مشکلاتت را حل کنی. مثل دیگران. می ایستد کنار.  تو هم آنقدر مغروری که کمک نمی‌خواهی. با خودت می‌گویی حالا که فکر می‌کند بزرگ شده‌ای خرابش نکن. بالاخره این راه تمام می شود. خون دلها به آخر می‌رسد.

اما یک اتفاق، همه چیز را زیر  رو می کند. بی‌مقدمه، آنکه روزی تو را هادی بوده می‌شود قاضی. قرار است تو را قضاوت کند. تو که هنوز پری از غرور بزرگ‌شدن، ترس برت می‌دارد. آیا تو به اندازه انتظار او بزرگ شده ای؟؟ شک می کنی. دستپاچه می‌شوی. با آنکه همه درسهای فراگرفته در زیر لایه بزرگ فکرکردنها را پیاده کرده‌ای ولی باز با خودت می‌گویی اندازه توقعات هادی دیروز و قاضی امروز بزرگ شده ام؟؟ اما هنوز هم مغروری. می‌گویی من که دست پرورده خود قاضی‌ام و کارم حتما بی‌عیب. نگرانی برای چه؟ می‌گذرد.

می‌رسی به پله یکی به آخر. بی‌استرس. چون هنوز هم فکر می‌کنی بزرگ شده‌ای البته با کمی تردید. می‌ایستی جلو همه و جلو قاضی، همان راهنمای دیروز. شروع می کنی، به شیرینی همان شکلاتی که در بدو ورود از او گرفته‌ای. اما پایانش با قضاوت یک قاضی همراه است. این جمله در تمام مدت در گوشت زنگ می‌زند که این قاضی سر مساله علمی با هیچ کسی شوخی ندارد حتی تو که شاگردش بوده ای و فکر می‌کنی در زیر سایه علم او بزرگ شده‌ای .

اول از همه وقتی می‌گوید: "کار شما حال مرا خوب کرد". برای تو که سالها شاگردیش را کرده‌ای ارزش این جمله معلوم است. این حرف را کسی می‌زند که خیلی سخت راضی می‌شود. می دانی برای اینکه چنین کلامی را بر زبان بیاورد باید خیلی با خودش کلنجار برود. همه آنهایی که او را می‌شناسند می‌دانند. اما یک چیز دیگر هم هست. دیگر به خودت نمی‌گویی بزرگ شده‌ام. می‌پرسی بزرگ شده‌ام؟؟؟؟  وقتی دوباره  تعریفت را می‌کند دیگر می‌ترسی.  همیشه پشت این جمله "ازکار شما لذت بردم" یک دنیا عیب و ایراد است. یک دنیا ریزبینی و یک دنیا بزرگ نشدن. وقتی دوباره تذکر می‌دهد: آهای شاگرد دیروز این را بارها گفته‌ام: پیشینه نه رکورد، پرسش نه سوال، کوچک می شوی. با این حال به خودت می گویی بخیر گذشت.

وقتی با فروتنی می‌گوید اگر ایرادی به پایان­نامه شما وارد است تقصیر من استاد است خجالت می کشی. سرت را می اندازی پایین. ولی وقتی می گوید جمله اول بیان مساله باید از خود پژوهشگر باشد نه استناد؛ به خودت می گویی چقدر همه چیز تغییر کرده. آنقدر بزرگ شده ام که می توانم از خودم نظر بدهم. اما وقتی ایرادهای تو بزرگتر می شود فقط به خودت می گویی کاش بزرگ نمی شدم یا کاش اندازه ایرادها بزرگ می‌شدم. کاش.

ولی در نهایت تمام می شود. تو ناراحتی، عصبانی از خودت و از قاضی. چرا کسی که 3 سال است به بهانه بزرگ شدن تو را وسط همه گره­های کور این پایان نامه سخت رها کرده حال از تو انتظار بزرگ بودن دارد. انتظار ظرفیت داشتن. تمام این 3 سال را سعی کرده‌ای  همانی باشی که او ساخته بود. اساتید دیگر ساخته بودند. هر وقت رفته‎ای سراغ این موضوع، تمام سالهای گذشته را بازیابی کرده‌ای. ثانیه به ثانیه کلاسهای استاد درس بازیابی را بیاد آورده‌ای. تمام حرفهایش را برای تعامل با کاربر به یاد آورده­ای. چقدر در آن غروبهای خسته و دلتنگ سعی خودش را کرده بود که به تو بفهماند جزوه ننویس! برگرد و نگاه کن چه فهمیده ای. چقدر سعی کرد به تو بفهماند آن چیزی که تو در این وب بی در و  و پیکر می بینی همه آن چیزی نیست که وجود دارد. پله پله  از وب مرئی تو را آورد تا وب نامرئی را ببینی و حالا سر کارگاه از همانها استفاده می کنی و به کاربرانت می گویی همه آنچه شما در جستجو می یابید همه آنچه که وجود دارد نیست. کمی خلاقیت، کمی وسعت دید، شما را به نتایج بهتری می رساند. چقدر سخت توانستی کاربران را تغییر دهی. همانهایی که الان اول راه بزرگ شدن هستند و البته مثل تو خودشان را بزرگ می بینند. چقدر این جمله آن معلم عزیز را با خودت تکرارکرده‎ای که در آموزش: صبر ، صبر و صبر. چقدر زندگیت را مدیریت کرده‎ای با این حرف استاد مدیریت که پژوهش موفق پژوهشی است که پله پله با یک برنامه ریزی دقیق و یک کنترل دقیق تر جلو رود. چقدر کلام استاد روش تحقیق را از بر خوانده‎ای که آن چیزی که یک پژوهش خوب را خوبتر می کند تشریح کامل روش پژوهش است به گونه ای که اگر همین فردا کسی خواست انجامش دهد هیچ سوالی نپرسد. هر وقت به اخر خط رسیده‎ای چیزی را که همین قاضی الان و هادی دیروز در تو نهادینه کرده بود یادآوری کردی:  برای هر بن بست علمی همیشه راهی علمی برای ادامه مسیر هست.

همه اینها تو را یاری کرد تا از کوره راهها رهایی یابی. همه روزها واقعا سخت می گذشت. بریده بودی. می خواستی که فقط تمام شود. دلت می خواست فصل یک را مختصر بپیچی و فصل دو را از دیگران وام بگیری.  فصل سه را کوتاه سخنی بگویی و فصل چهار را به حصار جدولها بکشی و در فصل پنج، همان جدول ها را شرحی مفصل دهی و بروی دنبال آرامش. ولی نمی شد.  اینگونه ساخته نشده بودی. قاضی اکنون، فکر الان شاگردش را کرده بود. می دانست باید سخت بگیرد. می دانست باید توهم بزرگ شدن را در این شاگرد متوهم بکشد و مدام بگوید اخلاق را در پژوهش رعایت کن که حالا راحت بنشیند و اینجا بگوید پژوهش شما حال مرا خوب کرد ولی ایراد هم داشت. با خودت می گفتی حتما درک می کند که تمام روزهای بزرگ شدنت سخت گذشته. خیلی سخت و حالا که ایراد می گرفت فکر می کردی چقدر بی انصافی است که تذکر برای چیزهایی را بشنوی که یا فقط یک سهل انگاری ساده بوده و یا تو در بوجود آمدنش نقشی نداشته ای. چقدر می خواستی به او و همه استادان دیروز و امروز بگویی که  همه سعیت را کرده‌ای. بیش از این در توانت نبوده است. ولی انتظار او بیشتر بود. راه هر گونه ادعایی را بر تو بست و تو جز اینکه عصبانی شوی و طلبکار -مثل همیشه- کاری نمی توانستی بکنی. واقعا گاهی بعضی چیزها در دست تو نیست. در اختیار تو نیست. چرا کسی که 3 سال خودش را کنار کشیده و به در و دیوار خوردنت را دیده و سکوت کرده حالا انقدر از تو انتظار بزرگ بودن دارد. برای او که می داند تو قول داده ای به خودت که تمام سالهای گذشته را جوری بگذاری پشت سرت که انگار هیچ وقت وجود نداشته و راه جدیدی فراتر از آنچه الان روبه رویت است پیش بگیری انتظار بزرگ شدن چه انتظار عبثی است. می خواهی داد بزنی استادِ همه این سالها صدایم را می شنوی: بگذار بروم که بروم. این روزها دارد خاطره می شود. پایان نامه می رود زنجیر شود به در و دیوار کتابخانه. دارد می رود تا راهبه کتابدار، ردای درویشی بپوشاند بر تنش. دیگر عیب و ایرادش را چه کسی می بیند. استاد بگذار بروم. اما چه انتظار بیهوده ای است که بخواهی چیزی را بشنود که نمی خواهد بشنود. هر وقت این ندا را شنیده طوری سکوت کرده که انگار هیچ صدایی نبوده... چرا سعی نمی کنید شاگردی را ببینید که نمی خواهد مدرک بگیرد. چرا شما که پرچمدار آزادی فکر هستید این زندان 3 ساله را راحت تر تمامش نمی کنید. چرا دوباره مثل روزهای نه چندان دور گذشته انقدر سخت می گیرید. استاد شما را به حرمت قلم بگذارید بگذارم و بروم...  همه چیز را بگذارم و بروم... شما که می دانید دغدغه های من چیز دیگری است. استاد صدایم را می شنوید؟  و من می دانم که نمی شنود...

روز آخر می رسد. پله اخر. می گویی خدا را شکر دیگر قضاوتی در کار نیست. وقتی سوال آخر را می پرسد: اینکه شاگرد من قبل از دکتر شدن با بعد از دکتر شدن چه فرقی کرده است؟ می فهمی شکر کردن خدا در اینجا خیلی هم محلی از اعراب نداشته است. اول یک نفس عمیق می کشی به عمق تمام خون دلهای این سالها. به اندازه همه زمانهایی که خاری در چشم داشتی و استخوانی در گلو. می دانی که قضاوت اصلی اینجاست. آخرین پله رهایی این است: تو چه تحلیلی از خودت داری. همیشه می دانسته چگونه تو را به چالش بکشد که تو مجبوری شوی دفاعی جانانه از خودت بکنی. دفاع می کنی. تحلیل می دهی. آنجا که می گویی ما کتابدارها کم کاری می کنیم به خودت می گویی چقدر غریبانه کتابداری تمام شد. قرار تو با زندگی این نبود. کجا بریدم؟ کجا جایش گذاشتم؟ ولی تمام شد. با این حال در تمام مدت از خودت می پرسی آیا بزرگ شده‌ام؟؟؟؟ شک کرده ای. واقعا شک کرده ای.  اما تحلیلت هم تمام می شود. می رسی به بخش آخر. وقتی قرار است صدای دکتر شدن را بشنوی. وقتی می گوید صدای دکتر شدن را از میان این واژه‌ها شنیدم دیگر به یک چیز یقین پیدا کرده ای: آنقدر بزرگ شده ام که اعتراف کنم : هنوز به اندازه انتظار یک استاد بزرگ نشده‌ام.

حالا اینجا هستم و دوباره یک روز معلم دیگر فرا رسیده است. بعد از 11 سال شاگردی حالا واقعا تغییر کرده ام و این تغییر را همراه تبریک روز معلم به کسی که همیشه شاگردش بوده ام می گویم :

استاد، دیگر توهم بزرگ شدن برای همیشه از سرم پریده الان آرزوی بزرگ شدن همراهم است.


برچسب‌ها: روز معلم, سمیه نادی راوندی, دفاع
+ نوشته شده در سه شنبه نهم اردیبهشت 1393ساعت 2:14 توسط محسن حاجي زين العابديني |

خاطره و اتفاقات نوستالژیک چیزی است که نزد هر کسی یک عالمه میلیان از آنها پیدا می‌شود. از ریش‌سفیدهای خیلی سال تجربه کرده بگیرید تا بچه‌های هفت هشت ساله. همه را دیده‌ام که وقتی اشاره‌ای به گذشته و خاطراتشان می‌شود، نمی نامرئی در چشمشان می‌نشیند و با حسرت به گذشته نگاه می‌کنند. مثلا وقتی فرزاد 6 سالش بود و با او صحبت می‌کردم چیزهایی از گذشته و کودکی‌اش به یاد می‌آورد و با حسرت می‌گفت یادش به‌خیر، چه خاطرات شیرین بود که آدم فکر می‌کرد یک آدم سن و سال‌دار دارد از گذشته‌ای دور حرف می‌زند. برای قدیمی تر ها به ویژه آنها که دوران متفاوت قبل از انقلاب را تجربه کرده اند قضیه خیلی متفاوت‌تر و جدی تر است و کافی است یک سرنخی بدهی تا کل دوران پهلوی اول و دوم را برایت بریزند روی داریه.

و حالا که من آمده‌ام به بطن نوستالژی و دارم از آن می نویسم، این خاطرات همین طور می آیند و خودشان را به ذهنم تحمیل می‌کنند. مثل زمانی که یک ویروس یا وُرم کامپیوتری می‌آید و کل ظرفیت سی پی یو را اشغال می‍‌کند و اجازه نمی‌دهد کار دیگری صورت گیرد. حالا هم ذهن من پر از همه نوستالژی‌های خوب زندگی‌ام عنان اختیار دست‌هایم را تمام و کمال به دست گرفته و دارد هرچه دلش می‌خواهد را دیکته می‌کند و کی توان مقاومت در قبال چنین قدرتی دارد.

در ولایت ما، روز قبل از عید را "روز اَلَفِه" می‌گویند. حالا اینکه معنی و وجه تسمیه آن چیست بر ما هم پوشیده است. در گذشته های دور، چنانکه پدرم خیلی شیرین آن را نقل می کند، همه مردم هر چیزی برای فروش داشته اند از خشکبار و توت و گیوه و ... می گذاشته اند برای این روز. در این روز آنها را می‌آوردند و می فروختند و بعد که پولش به دست آمد تازه شروع می کردند به خرید. اگر جنسها دیر فروش می رفت خرید هم دیر می شد و شاید هم کلا حذف می شد. بچه ها در چنین موقعیتی چه حرصی و حسرتی می‌خوردند تا بتوانند به خرید رخت و لباس عید برسند.

اما در زمان ما وضع فرق می کرد. در این روز تنها خیابان اصلی شهر را می‌بستند. یعنی تردد خودرو و موتور را ممنوع می کردند و دستفروشها و مردم در سراسر خیابان به داد و ستد می پرداختند و از شیر مرغ تا جان آدمیزاد در این بازار مکاره رد و بدل می شد. مردم هم چه خرید داشتند و چه نداشتند انگار که یک وظیفه و تکلیف شرعی و عرفی باشد حتما و حتما می بایست سری به این بازار بزنند. اصلا انگار اگر به این بازار نمی آمدی عیدت قبول نمی شد. و همین باعث می شد که شهر که در حالت عادی خیلی خلوت و رخوت آور بود یکباره چهره معمولی اش را از دست بدهد و تبدیل بشود به جایی مثل داون‌تاون لندن یا نیویورک.

برای همه، هم فال بود و هم تماشا. یعنی اگر می خواستند خرید کنند می‌توانستند در این آشفته بازار جنسهایی را به قیمت مناسب ابتیاع کنند و اگر هم خرید نداشتند، دیدن این همه آدم و این همه تکاپو در شهری که در حالت معمول یک دهم این جمعیت را در خود نمی دید، مثل دیدار از یک فستیوال بین‌المللی بود. در این بازار می شد تمامی آشناهای دور و نزدیک را دید و کلی هم ثواب از قبل صله رحم به کام کشید.

حالا بعد از این همه سال بالاخره نصیب ما هم شد که یک روز الفه را ببینیم. قبل از اینکه بیایم و در کنج این کافی نت خلوت بنشینم و آخرین پست سال 92 را بنویسم، رفتم و گشتی در بازار عجیب و غریب شهر زدم تا هم حس و حال نوستالژیک و خاطره باران گذشته دوباره زنده شود و هم خود به خود کل این احساس را به کی برد منتقل کند. چقدر چهره های آشنا، لهجه های برآمده از ته صداقت، جنسهای بی کیفیت و ارزان، تنوع جنسهای عرضه شده، مغازه‌دارهایی که همچنان غر می زنند که این بساطی ها بازارشان را کساد کرده است. همچنان تنها خیابان شهر محور اصلی این بازار است. اگر چه در طول این سالها کلی خیابان به آن اضافه شده است اما همچنان این خیابان تنگ و باریک نبض اصلی تجارت شهر را در دست دارد. می خواستم سری هم به راسته بازار که یادگار دوران صفویه است هم بزنم اما از بس شلوغ بود از خیر آن گذشتم.

اما رفتم و سری به تنها کتابفروشی شهر در آن زمان زدم. کتابفروشی حقیقت که متعلق به حاج دادا حقیقت بود. با آن در  و ویترین چوبی و آبی رنگ قدیمی و زوار در رفته که الان یک دکوراسیون شیشه ای شیک جای آن را گرفته. متاسفانه سال به سال این کتابفروشی تحلیل رفته و الان کلا در یک حرکت انقلابی تبدیل شده به لوازم التحریر فروشی و تک و توکی کتاب هم که اغلب از کتابهای نگاشته شده توسط اهالی تویسرکان است در آن پیدا می شود.

این کتابفروشی برای من خیلی مقدس بود. هر دفعه با حسرت از جلوی آن رد می شدم و تیتر کتابهای "دختر سرهنگ"، "امشب اشکی می ریزد"، "قلعه الموت"، "بینوایان" و کلی کتابهای دیگر که حسرت دیدن آن ها را از نزدیک داشتیم، هنوز در خاطرم هست. چقدر دوست داشتیم ببینیم چه در درون این کتابها هست ولی انگار نمی دانستیم که می شود کتاب هم خرید. تا اینکه یک روز حجت عالی پور، که الان هیچ اطلاعی از نامبرده ندارم، در مورد کتابهایش صحبت کرد و قصه بعضی از کتابها را گفت. منِ حسرت به دل، شیفته این کتابهای تعریفی شدم و بالاخره بعد از مدتها صاحب کتاب بینوایان شدم. آنهم در قبال تعویض آن با یک کتابِ برادرم به اسم "نامه‌رسان مبارز". چه شبها و روزهایی را که با کوزت سختی کشیدم و برایش اشک ریختم و چه لحظاتی که در بطن انقلاب فرانسه پشت آن سنگرهای خیابانی چشم انتظار رسیدن عشقش شدم.

یک خاطره شیرین دیگر هم در این روز الَفَه هی خاطرم را قلقلک می دهد و تا به قول حسن کامشاد در "حدیث نفس" خود را ننویساند، راحتم نمی گذارد. خاطره مربوط به یک عینک آفتابی بود. در یکی از مغازه های شهر یک عینک آفتابی به رنگ قهوه ای بود که قسمت بالای شیشه پهنش قهوه ای تیره بود و هی که به پائین شیشه می رسیدم به قهوه ای کم رنگ و روشن می گرائید تا کامل سفید می شد. این عینک تنها عینک دودی بود که در شهر دیده بودم و اتفاقا یک عینک خاص هم بود. خاص بودنش به این دلیل بود که تاشو بود. یعنی اینکه کل فرم عینک لولا داشت و دسته و فرم جمع می شد و در یک قاب چرمی گرد و کوچک جا می شد که در زمان خودش خیلی تکنولوژی پیشرفته‌ای به حساب می‌آمد. قیمت این عینک صد و ده تومان بود. یک تابستان را کار کردم و پول جمع کردم تا بالاخره به وصال این عینک دردانه که ماه ها از پشت ویترین نظاره گر آن بودم و بارها و بارها از فروشنده خواسته بودم که آن را بیاورد و ببینم و با بچه ها در مورد آن صحبت کرده و آن را تحلیل کرده بودیم، رسیدم. عینک را که گرفتم از خوشحالی بال درآورده بودم. حس و حالم آمیزه ای از شوق و ترس و تردید بود. چرا که با همه ذوقی که از داشتن آن داشتم، نگران این بودم که آیا خرید خوبی بوده و آیا کمی گران نبوده و آیا اصلا این عینک کاربردی برایم دارد و ترس هم بود از اینکه پدر و مادرم بفهمند و برای این خاصه خرجی ام حسابی دعوایم کنند.

بدترین قسمتش این بود که بهانه و دلیلی برای زدن آن نداشتم و از سوی دیگر در فرهنگ بسته آبادی به چشم زدن چنین عینکی کم از گناه کبیره نبود. به همین خاطر سر ظهرها که آفتاب داغ داغ می شد و مردم به نهار رفته یا در حال استراحت بعد از نهار بودند و کوچه باغها خلوت بود عینک را یواشکی می زدم و برای خودم کل حال می کردم. حال یک از هنر پیشه های فیلم "بیا در آغوشم" را که با آپارات در خانه پسرخاله ام دیده بودم را داشتم. در رویاهایم به سراغ معشوق دلخواه می رفتم و او با دیدم جوانی که چنین عینکی به چشم دارد به یک دل نه به صد دل عاشقش می شد. یک بار هم که خیلی جوگیر شده بودم همان سر ظهر برای بهره برداری بیشتر از عینک عزیز به تپه بالای باغمان زدم. آن آفتاب داغ کوهستانی ظهر تابستان کار خودش را کرد و سیاه و سوخته و گرمازده به خانه برگشتم و کلی دعوایم کردند. تازه همه اینها به دور از چشم بزرگترها بود و آنها از وجود این گنج عزیز و دنیایی که من با آن داشتم بی خبر بودند.


برچسب‌ها: عید, نوستالژی, روز اَلَفِه, تویسرکان
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و نهم اسفند 1392ساعت 19:42 توسط محسن حاجي زين العابديني |

بعضی کتابها هستند که چنان شروع طوفانی دارند که وقتی آنها را به دست می‌گیری، دیگر نمی‌توانی آن را زمین بگذاری. کتاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم" هم از آن دست کتابهاست که آدم را یاد "سهم من" پرینوش صنیعی یا "همنوایی شبانه ارکستر چوبها" رضا قاسمی یا "حدیث نفس" حسن کامشاد می‌اندازد. کتابی است که از همان چند سطر اول، انگار نویسنده همچون خواهری بزرگتر دستت را در دست می‌گیرد و نرم نرمک قصه‌ی زندگی‌اش را در گوشت زمزمه می‌کند. قصه‌ای که گاه پُرغصه می‌شود آنجا که رگه‌های حسرت نویسنده‌ی پا به سن گذاشته‌اش را نظاره‌گر می‌شوی. او که سراپا دلباخته و شیفته نوشتن و درهم شکستن حصارهای تنگ زمانه خویش و سدهای بند‌آورنده‌ی سَیَلان احساس بوده، روزهای طلایی قلم به‌دستی را از خود دور شده می‌بیند؛ و حالا در پیرانه‌سر در پی واکاوی نفس خویش و جبر پیرامون خویش بر‌آمده و کوشیده است بر تاریک‌ترین زوایای زندگی و خاطرات خویش نوری بتاباند تا شاید از این رهگذر کورسوی امیدی در دل نسلهای بعد از خود بیافریند و چنین بسراید که:

تو قدم در راه نِه وهیچ مپرس                      راه خود بگوید که چون باید رفت

وقتی کتاب "حدیث نفس" حسن کامشاد را که نمونه‌ای موفق در بین "خودسرگذشتنامه‌ها" به شمار می‌آید را به دست می‌گیری و کنار کتاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم؟" می گذاری و در مقام مقایسه این دو کتاب برمی‌آیی، اولین پرسشی که پیش می‌آید این است که اگر کتاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم" به جای پرداختن و تمرکز خود بر روی "فرهنگ‌نگاری روایی" به سبکی مشابه این کتاب صرفا به ثبت و ضبط خاطرات نویسنده می‌پرداخت، چه سرنوشتی پیدا می‌کرد؟ آیا همچنان کتابی اثر‌گذار مشابه آنچه الان شده است، از آب در می‌آمد؟

قطعا مقایسه این دو دشوار است و اگر‌چه در خودسرگذشتنامه بودن اشتراک دارند اما به دو فضای متفاوت و دو هدف‌گذاری مختلف و دو روش ناهمسو تعلق دارند. نویسنده کتاب "حدیث نفس" به نوعی ضمنی پاسخ پرسشی را که در عنوان کتاب دوم تبلور پیدا کرده، از قبل در درون خودش یافته و بنای کتاب را بر این نهاده که چنین وضعیتی دارد و با این پیش فرض زندگی‌اش را در جلد اول و پس از یکی دوسال در جلد دوم به رشته تحریر درآورده است.

اما در کتاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم؟" نویسنده پس از پذیرش این پیش فرض که نویسنده بزرگی نیست ذره‌بین و نورافکن به دست در کوچه پس کوچه‌های خاطرات زندگی‌اش راه افتاده و برای پاسخ به این پرسش همه 66 سال رفته‌اش را می‌کاود و تکه‌تکه‌های علل و عوامل را کنار هم می‌چیند تا جورچین زندگی نویسندگی‌اش را در پاسخ به آن پرسش اساسی، کامل کند.

غافل از اینکه برای پاسخ به این پرسش نیازی به چیدن این همه صغرا و کبری نبوده. چرا که هر خواننده اهل ادب و هنری که همان بخش اول کتاب را بخواند تنها به یک پاسخ درباره عنوان کتاب و کندوکاو نویسنده محترم می‌رسد. و پاسخ این است که کتاب توسط نویسنده بزرگ و کارکشته‌ای نوشته شده و این پاسخ نه بر اساس صغرا و کبرا‌های نظری و علمی- پژوهشی، که به صورت عملی و در متنی ادبی و هنری به سبک نویسنده‌های بزرگ به درستی داده شده است.


برچسب‌ها: نویسندگی, بهار رهادوست, چرا نویسنده بزرگی نشدم
+ نوشته شده در یکشنبه هجدهم اسفند 1392ساعت 16:38 توسط محسن حاجي زين العابديني |

وقتی که استیو جابز فوت کرد، شوری جهانی در گرفت و همه برای از دست دادن چنین مرد نازنینی غمگین شدند و چیزهای زیادی در مورد او منتشر شد. مزاج مرده‌پرستِ تاریخی و ایرانی ما هم بر من قالب آمد و مشتاق شدم که بیشتر درباره‌اش بخوانم. همان روزها گذرم به انقلاب افتاد و می‌خواستم کتاب زندگینامه‌اش را بگیرم و بخوانم. خوشبختانه و به طور کاملا اتفاقی، از بین همه کتاب‌های فراوان زندگینامه‌ای که آن روزها مزین به عکس استیو جابز بود و به فروش می‌رسید، کتاب "شیوه‌های رهبری برای نسل جدید: استيو جابز" نوشته جی. الیوت که معاون او بوده به دست من افتاد. کتابی که به جای پرداختن صرف به زندگی استیو جابز و اینکه چه می‌خورده و چی می‌پوشیده و سایز کفش و دور کمرش چند بوده، به تحلیل شیوه‌های رهبری او پرداخته. چرا که او یک رهبر بزرگ بوده نه یک مدیر. همان ترم در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه خوارزمی تدریس درس "سازمان و اداره مراكز مدارك و كتابخانه‌هاي تخصصی" را شروع کردم و بدون تعلل این کتاب را به عنوان منبع درسی معرفی کردم. چرا که بهتر از هر کتابی که تئوری‌های مدیریت و سازمان را توضیح داده باشد، در قالب داستانی از زندگی استیو جابز اقدامات بزرگ او را توصیف کرده و مولفه‌های رهبری و مدیریتی او را بیرون کشیده و تشریح می‌کند. و چه چیزی بهتر از این می‌تواند مدیریت را آموزش دهد که آثار و ثمرات کار یک نفر و سطح و کلاس بالای آن محصولات را ببینی و بعد مطالعه کنی که چطور این محصول تولید شده و الان در اختیار ما قرار گرفته است.  

حالا، فرصتی پیش آمد تا دوباره سخنرانی استیو جابز در جشن فارغ‌التحصیلی دانشگاه استنفورد در سال 2005 را ببینم و با دقت بیشتری آن را گوش کنم. یک سخنرانی کوتاه اما بسیار اثربخش. قبلا به صورت پراکنده و گذرا آن را شنیده بودم اما امروز با تمرکز به جزء جزء سخنانش گوش کردم. جابز به سه رویداد زندگیش اشاره می‌کند و درس‌هایی را که از آنها آموخته و اثرگذاری آنها بر زندگیش را بر می‌شمارد. و ذکر می‌کند که از اتصال نقاطی که برایتان روشن نیستند بعدا به چیزی شبیه جاده‌ای طی شده و مشخص می‌رسید که درس گرفتن از آنها اهمیت فراوان دارد.

استیو جابز، از آن آدم‌های قابل احترامی است که اگر هیچ کار دیگری انجام نداده باشد، به خاطر یک حرکت شجاعانه‌اش همیشه او را دوست داشته‌ام. البته در این حرکت دو شریک بزرگ دیگر هم داشته. حرکتی که این سه انجام داده اند و دنیا را به نوعی تکان داده‌اند. او و بیل گیتس (مایکروسافت) و مارک زوکر برگ (فیس بوک)، دانشگاه را ترک کرده‌اند تا به عشقشان برسند. البته در فرهنگ خودمان هم کسانی را داشته‌ایم که یک چیزی را رها کرده‌اند تا به چیز بهتری برسند و در این راه چقدر هم موفق بوده‌اند. مثلا شهریار که پزشکی را رها کرده و چه کار خوبی هم کرده، چه اگر این کار را نمی‌کرد از کدام مطلب یا اتاق عمل شعری مثل "آمدی جانم به قربانت ولی حالا چرا" در می‌آمد. یا کسانی مثل استاد شفیعی کدکنی یا مهدی محقق که با اینکه معمم بوده‌اند، آن را رها کرده‌اند و به دنبال عشقشان در حوزه دیگری رفته‌اند که بسیار هم موفق‌تر بوده‌اند.

بگذریم، آقای استیو جابز از آن آدم‌هایی بوده که به قول مجریان تلوزیون ما "فعل خواستن را خوب صرف کرده". هر آنچه را که فکر می‌کرده برای بشر خوب است خواسته و الحق هم که چیزهای خوبی خواسته و با تمام توان برای آنها دویده و جنگیده. وقتی افکار و عملکرد او را در کتاب "شیوه‌های رهبری برای نسل جدید: استيو جابز" می‌خوانیم، پی می‌بریم که وجود او کم از وجود افرادی مثل ادیسون و برادران رایت و مارکنی و ... نبوده است. چرا که با تمرکز و عشق به کاری که انجام می‌داده، چیزهایی را پایه گذاشته که زندگی کنونی بشر بدون آنها قابل تصور هم نبود. و این آن "آنِ" مهمی است که باید از وجود این افراد بیاموزیم. البته نباید فکر کنیم که میراث استیو جابز فقط شرکت اپل و محصولات آن یعنی مک، آی پد، آی پاد یا آیفن و .... بوده است. بلکه هر کدام از این محصولات سرمنشایی شده‌اند که دیگران ایده‌هایش را بگیرند و در چرخه تکمیل و تکامل زندگی بشری، رفاهی را به وجود بیاورند که اگر ایده‌های ناب و سماجت و عشق خالص استیو جابز به این کار نبود، معلوم نبود به کجا می‌رفت و چه طرح و شکلی پیدا می‌کرد. جابز از آن افرادی است که به شکلی معادلات اقتصادی و تجاری جهان را به هم ریخته. سال‌ها قبل اقتصاد دنیا سرمایه‌بنیان بود و نماد آن هم افرادی چون راکفلر و زمین و کارخانه بودند. اما در سال‌های اخیر – شاید از دهه 1980 به بعد – بنیان اقتصادی دنیا در دست کسانی مثل همین استیو جابز و لری پیج (گوگل) و ... افتاد و به نوعی دانش‌بنیان شد. یعنی این افراد فقط به مدد دانش و قابلیت‌های بالای مدیریتی و کارآفرینی، معیار سرمایه و ثروت دنیا را تغییر دادند.

در فیلمی که از سخنرانی استیو جابز منتشر شده، او سه اتفاق مهم زندگیش یعنی ترک کردن دانشگاه، اخراج از شرکت اپل و سرطانش را طرح کرده و در تفسیری که ارائه می‌کند، هر کدام از این اتفاقها را یک موقعیت عالی حساب می‌کند که اگر نبودند زندگیش به زیبایی حال حاضر نبود. اتفاق‌هایی که برای هر کدام از ما فاجعه بارند و حتی فکر کردن به آنها حالمان را خراب می‌کند. اما برای آدم بزرگی مثل استیو جابز تبدیل به سکویی برای پرتاب می‌شوند. در اینجا قصد ندارم که کل سخنرانی جابز را بیاورم، چه اصلا بیان آن لطفِ شنیدن از زبان خودش را ندارد. اما، می خواهم بگویم که اگر نگاه ما، نگاهی درست به زندگی باشد می‌تواند راه درست و مطلوب را برایمان به ارمغان بیاورد. اگر چه این راه مطلوب ممکن است برای دیگران ناخوشایند به شمار آمده و خرقِ عادت  ایجاد شده را تخطی، بی حرمتی یا گستاخی بدانند.

نکته ظریفی که از ظاهر گفته‌های جابز برداشت نمی شود اما رمز اصلی موفقیت اوست، شخصیت و رفتار جابز است که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. او، این توانایی را در خودش تقویت کرده که هر گاه کاری مطابق میلش نیست به سادگی رهایش کند و به آن کار بپردازد که با عشق و دل مشتاق انجام آن است و به قول شاعر "دست به کاری زند که غصه سرآید". به همین خاطر بعد از اینکه درس دانشگاهی را رها می‌کند، دانشگاه را ترک نمیکند و به سراغ کلاس خوشنویسی در همان دانشگاه می‌رود. بدون اینکه بداند چه فایده‌ای برایش دارد و فقط به این دلیل که عاشق این کار بوده و به گفته خودش ده سال بعد در طراحی رایانه‌های مک، این قابلیت به کمکش می‌آید و یکی از بهترین گرافیک‌های دنیا در آن رایانه‌ها به یادگار می‌ماند. یعنی یک چیز حقیر را با یک چیز ارزشمند دیگر جایگزین کرده.

یا وقتی از شرکت اپل اخراج می شود، دو شرکت "نکست" و "پیکسار" را بنیان می گذارد. دو شرکت موفق که اولین انیمیشن تمام رایانه ای به اسم "داستان اسباب بازی" را تولید می کند. کارتنی که هر چقدر آدم آن را می بیند از دیدنش سیر نمی شود و همچنان یکی از مشتری های پر و پاقرص سری های جدید آن هستم.

و در نهایت به سرطانش اشاره می کند. اینکه نزدیکی مرگ و فکر کردن به آن چقدر برایش سازنده بوده. چیزی که برای همه آدمها غم انگیز و حتی وحشت ناک است برای استیو جابز زیبا و زندگی بخش است. چرا که به گفته خودش هر روز صبح در آئینه نگاه کرده و گفته اگر قرار باشد فردا بمیرم، آیا همین کارهایی را انجام می دهم که الان انجام می دهم؟ و اگر پاسخش در چند روز یکسان باشد یعنی اینکه چیزی باید تغییر کند و او که استاد تغییر بوده به خوبی این کار را انجام می دهد.  

یکی دیگر از آموزه های مهم زندگی جابز شوریدگی ناشی از عشق اوست. یعنی او واجد یک تفکر واگرای عمیق در مقابل یک تفکر همگرای بی اثر بوده و کاری به کار مردم نداشته است. نه در قید و بند ظواهر زندگی بوده – که این از لباس پوشیدنش هم پیداست – نه اینکه مردم درباره اش چه فکر می کنند. یکی از دوستان نقل می کرد که از پاولوف (دانشمند معروف که مهمترین نظریه اش شرطی شدن و آزمایش با سگها است) پرسیده اند تو چطور توانستی اینگونه موفق بشوی و در علم پیشرفت کنی. جوابش این بوده که کار من مثل معشوقه من است. من قبل از هر چیز رابطه ای عمیق و دائمی مثل رابطه انسان با معشوقه اش برقرار می کنم و در همه حال به آن کار فکر می کنم. استیو هم همین اخلاق را داشته است. با تمام وجود کارش را دوست داشته و عاشقش بوده. شاید فکر کنیم که چون کار او بزرگ و پول‌آور و جهانی بوده، او هم این عشق را به ان داشته و هر کس هم جای او بود همنطور می شد. در حالی که قضیه کاملا برعکس است. یعنی این عشق و ارتباط قلبی او بوده که کاری را که شاید هزاران فرد و شرکت در سراسر دنیا انجام داده و می دهند را به چنین جایگاه رفیع و زیبایی رسانده است.

در انتهای این سخنرانی جابز چنین مطلبی رو می‌گه:

«موقعی که من همسن شما بودم یک مجله‌ي خیلی خواندنی به نام کاتالوگ کامل زمین منتشر مي‌شد که یکی از پرطرفدارترین مجله‌هاي نسل ما بود که حاصل عشق و علاقه گروه تهیه کننده آن به این کار بود. شاید یک چیزي شبیه گوگلِ الآن ولی سی و پنج سال قبل از این که گوگل وجود داشته باشد. در وسط دهه‌ي هفتاد آن‌ها آخرین شماره از کاتالوگ کامل زمین را منتشر کردند که پشت جلد آن نوشته بود:

"حریص باشید، دیوانه باشید" stay hungry, stay foolish

این آرزویی است که من همیشه در مورد خودم داشتم و الآن در وقت فارغ‌التحصیلی شما آرزویی است که براي شما مي‌کنم».

شاید منظورش این بوده که هیچ وقت از هیچ کاری راضی و خسته نشوید و کاری هم به حرف‌ها و قضاوت دیگران نداشته باشید که اینها آفت موفقیت هستند.

و حالا ما این آرزو را هم برای شما و هم برای خودمان می‌کنیم که رمز اصلی موفقیت و شاد زیستن در دنیای حاضر است:

"حریص باشید، دیوانه باشید Stay hungry, Stay foolish"


برچسب‌ها: استیو جابز, موفقیت, عشق
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و ششم دی 1392ساعت 19:43 توسط محسن حاجي زين العابديني |

سال‌ها بود که دغدغه عصرانه های کتابداری را داشتیم و فکر می کردیم چه خوب می شد اگر جمع هایی غیررسمی و در فضایی زنده و بدون تقیدهای دل به هم زن رسمی می توانستند کنار هم بنشینند و حرف دل بزنند و تجربه و خاطره و دانش را در هم بیاویزند و بی شیله پیله روی داریه بریزند؛ و به جای سخنرانی های بی معنی منتهی شونده به رابطه معنی دار و فرضیه های آبکی و جدولهای بی سر و ته، در مورد حرفهایی حرف بزنند که مهم نباشد به ترفیع یا ارتقاء کسی ختم بشود یا نه. فقط و فقط حرفهای خوب و دل انگیز، از آنها که شنیدنشان حال آدم را خوب تر می کند. در تهران درندشت با بیماری کشنده ای به اسم ترافیک که هیچ وقت چنین بتی وصال نداد. و همچنان عطشناک شنیدن حرفهای دلی و حرفه ای و شیرین از پیش کسوتان و قدیمی ترها بودیم که بالاخره از اهواز سر در آوردیم. با این عقده ای که سالها سرکوفت خورده بود، تا فرصتی نسبتا فراخ و یارانی موافق و اوقاتی نیمه خوش در آن دیار نصیب شد، طرحی چیده شد و چیزی به اسم "عصرانه های کتابداری" پا گرفت و شکل و شمایلی برای خودش پیدا کرد. اما باز هم به همان آفت همیشگی تکرار و بی حالی و عصاقورت دادگی جلسات رسمی گرفتار آمد و همان اول به شکلی سر زا رفت و چند جلسه محدودی بیشتر دوام نیاورد. اما یکی از جلساتش حسابی خاطره شد و آن جلسه ای بود که در پارکچه ای (پارک خیلی کوچک) در کیانپارس گرد هم آمده بودیم که مثلا عصرانه کتابداری بگیریم که یکهو باران جنوبی باریدن گرفت و به دنبال سرپناهی همه به منزل رویا خانم مکتبی فرد که همان حوالی بود پناه بردیم و آنجا کلی گفت و شنود و خاطره و تجربه رد و بدل شد.

القصه این اتفاق از آن جهت به خاطرم خطور کرد که در اول همین هفته در جلسه ای شرکت کردم که جلسه خاصی بود و به شکلی آن رویای قدیمی "عصرانه های کتابداری" که هیچ وقت پا نگرفت را برایم تداعی می کرد. جلسه ای بود با موضوع  سرراست و قدیمی "کتاب". یعنی عده ای جمع شده بودند تا در مورد کتابی که قبلا تعیین شده بود و اعضای جلسه خوانده بودند حرف بزنند. و حالا این جماعت هر کدام یک نسخه از کتاب را از کیفشان درآورده و روی میز کافه گذاشته بودند و دو دو چشمهاشان نشان می داد که برای بحث و نظر در باب کتاب عجیب بی تابند. کافه موزه سینما، که برای اولین بار بود وارد آن می شدم میزبان ما بود و در این روز سرد پائیزی پذیرائیشان با یک پتوی مسافرتی که بر دوش سرمازدگان می انداختند کامل می شد. فضایی کافه ای که هر کس سرش به کار خودش و اطرافیانش گرم بود و در بین عطر سرمست کننده قهوه و مابقی مخلفات کافه ای، تنها دود گاه به گاه سیگار بود که فضا را مه آلود و سنگین می کرد. فکر نمی کنم کسی از این جماعت کافه نشین لحظه ای به ذهنش می افتاد که این جمعیت ناهمگون 9 نفره گرداگرد این میزی که نسخه هایی از یک کتاب مشابه روی آن بود، به چه کار آمده اند و دلمشغولیشان چیست؟ در حالی که این جماعت انگار رسولانی بودند که داشتند به یکی از سنتهای نسبتا فراموش‌ شده‌ی جامعه علمی بشری یعنی "بحث و نقد در باب کتاب" سایرین غرق همین مسائل دم دستی خودشان بودند.

از وقتی که وارد این کافه شده و به موضوع هیجان انگیزی که مرا به اینجا کشانده بود فکر می کردم، همه اش سنت دیرینه کافه نشینی و نسخه ایرانی آن یعنی قهوه خانه نشینی در ذهنم تداعی می شد. می رفتم به پاریس و کافه فلور و به غذای روی میز برادر سارتر و خواهر دوبوار ناخنک می زدم و از آن سر بر می گشتم به کافه فردوسی، رزنوار و لاماسکوت و می شدم همدم اصحاب ربعه یعنی صادق هدایت، مجتی مینوی، بزرگ علوی و مسعود فرزاد. آخر سنت کافه نشینی دوران گذشته و جریانات فکری که از آن نشو و نما یافته بودند، گم شده ای است که به نظر نمی رسد به این زودی پیدا شود. به جرات می توان گفت که کافه های آن زمان نه تنها دست کمی از دانشگاه های الان نداشتند که اثربخش تر و جریان سازتر هم بوده اند. کافه ها برای اهالی فرهنگ و ادب و جریانات روشنفکری مثل کاتالیزوری عمل می کرده که افکار مختلف را صیقل می داده و به پختگی می رسانده. چرا که هر کسی می خواسته در این کافه های روشنفکری قدم بگذارد می بایست حرفی داشته باشد. و یکی از محوری ترین بحثهای این کافه ها هم قطعا کتاب بوده چرا که حاصل مطالعات خود از کتابها را روی میزهای کافه ها می ریختند و به بحث و جدل می گذاشتند. سوای اینها، عنوان "کافه های کتاب" که در برنامه کتاب فرهنگ خودمان هم کار کردیم دائم در ذهنم می چرخد و دنبال مصداق آن هستم که آیا این کتابهای جا گرفته در رف کافه ها برای خواندن هستند یا فقط تزئین کننده دیوارها و تکمیل کننده ژستهای روشنفکری این دوران به شمار می آیند. 

الخلاصه، جمعی که قرار بود جمع شوند با یکی دو تا کم و زیاد به هم رسیدند و میزی انتخاب شد و صندلی هایی جابجا شد و همه جلوس کردند. کسی که کدخدای جلسه بود معرفی را شروع کرد و بی هیچ ساختار و تقیدی صحبت در مورد کتاب، آن هم یکی از کتابهای ناب و دلخواه این روزها آغاز شد. در این بین سفارش نویشیدنی و خوردنی و تعادل صداها با موسیقی و سر و صداهای محیط به انجام رسید. اما، کمتر صداها و حرفها را می شنیدم و بیشتر درگیر پیچ و گیرهای ذهنی خودم در ارتباط با این پدیده بودم. آخر، در یک چنین فضای غیرمتعارفی، یک سری آدمهای نامتجانس نشسته اند و دارند کاری نامتجانس تر از آنچه در این کافه و سایر کافه های شهر جریان دارد را سرکلاف[1] می کنند. یاد جلسات همایشها، و نشستها و کارگاه های خودمان می افتم که چقدر برای برگزاری آنها وسواس و وقت باید گذاشته شود و خدا نکند گوشه یکی از کارها سابیده باشد و به پر قبای کسی بر بخورد. با خودم فکر کردم چقدر ساده و بی دردسر هم می شود برنامه گذاشت و هر کسی خودش مسئول رفت و آمد و خورد و خوراک  خودش باشد. تعجب من با معرفی جمع و شنیدن رشته هایشان دیگر به اوج خود رسید: آدمهایی از رشته های طراحی صنعتی، کامپیوتر، پزشکی، فلسفه علم، ایتالیایی، روزنامه نگاری و کتابداری گرد این میز نشسته بود ند و قرار بود در مورد کتاب مستطاب "چرا نویسنده بزرگی نشدم؟" حرف بزنند. این کتابی است که بهار خانم رهادوست در یک فرصت چهارماهه در سفر سال گذشته اش به امریکا نوشته و  نزدیک به دوماه است فراز و فرودهای فراوان چاپ و نشر را از سر گذرانده و حالا صاف آمده نشسته روی میز این کافه درست مقابل چشمان ما. از بی تابی آدمها معلوم است که همه کتاب را خوب خوانده اند و از خواندن آن حسابی ذوق زده اند و اینجا تمایل زیادی دارند از آن بگویند.

یک اتفاق غیرمتعارف دیگر این جلسه که جمع غیرمتعارفها را تکمیل می کرد این بود که خود نویسنده هم در جمع حضور پیدا کرده بود اما به صورت ناشناس و با اسمی مستعار که به جز خودش و صاحب جلسه، من و یکی دیگر از دوستان از این امر خبردار بودیم. باید هم طوری وانمود می کردیم که ما چنین چیزی را نمی دانیم و به عنوان فردی که کتاب را خوانده باید نویسنده را نگاه می کردیم. اینکه نویسنده ای این قدر نقد و بازخورد برایش مهم باشد که گمنام بیاید و در یک نشست غیررسمی بنشیند و تشنه شنیدن نظرات موافق و مخالف باشد نکته مهمی است و خیلی هم وسوسه انگیز که آدم ببیند ته ماجرا چه می شود. این جور وقتها آدم از یک طرف دلهره این را دارد که سوتی ندهد و ملت ملتفت نشوند که در این تبانی میمون شراکت داشته ای و از سوی دیگر سخت است که روبروی نویسنده نشسته باشی و بخواهی صاف نظرت را چه موافق و چه مخالف در مورد کارش بگویی.

خلاصه، حرفهای زیادی زده شد و نقطه نظرات جالب و دیدگاه های متفاوتی در مورد کتاب شنیدم. سه ساعت تمام در یک عصر پائیزی دل انگیز نشستن و در مورد کتابی گیرا و شیرین از کسی که او را نسبتا از نزدیک می شناسی آن هم در چنین فضایی متفاوت و نا متعارف اتفاق شیرینی بود که بازهم به مدد کتاب و به بهانه آن افتاد. در مورد کتاب زیاد گفته اند و از این به بعد هم می گویند که همه می توانند بخوانند و بشنود. ما هم در برنامه کتاب فرهنگ، برنامه هفتادم خود را به این کتاب مفید اختصاص دادیم که حرفهای خانم رهادوست در مورد نویسندگی در آن برنامه هم شنیدنی است.



[1] . شروع بافتنی از اول کلاف کاموا


برچسب‌ها: چرا نویسنده بزرگی نشدم, بهار رهادوست, کافه, کتاب
+ نوشته شده در چهارشنبه بیستم آذر 1392ساعت 0:7 توسط محسن حاجي زين العابديني |

درست همان روزی که به پسرم گفتم: "لطفان این کاست را برگردان" و دیدم که هاج و واج دارد به ضبط صوت نگاه می‌کند و بالاخره با کلی ور رفتن توانست کاست را در بیاورد و بعد هم سرو ته توی ضبط بگذارد، دستگیرم شد که خیلی چیزها عوض شده. انگار به یک باره این هوشیاری بر من مستولی شد که دنیا عوض شده و آن چیزی که روزی برای من و هم‌نسلانم همه مفهوم زندگی بود و به قول سیمین یا جلال؟ (فکر کنم سیمین) "روغن چراغدان زندگی" بود، انگار حالا برای خیلی‌ها و از جمله نسل‌های فرزندانمان خیلی محلی از اعراب ندارد. آخر، آن قدیم‌هایی که ما از آن می‌آئیم، و موسیقی در آن سن و سال برایمان در ردیف شام و نهار بود، اینجوری نبود که از وفور موسیقی و ملودی و آهنگ‌های جور وا جور، آدم طوری دلزده شود که چیزهایی گوش کند که نمی‌شود واژه زیبا را حرام آنها کرد و شاید فقط به خاطر متفاوت بودن و فرار از یکنواختی گوش داده می‌شوند.

آن روزها، اولا موسیقی چیزی بود که خیلی فعل پسندیده‌ای به حساب نمی‌آمد و بیشتر مذموم شمرده می‌شد و واژه "قرتی" یعنی کسی که موسیقی دوست دارد، مثل نقل و کشمش کاربرد و وفور استعمال داشت. دوما، امکانات ضبط و تولید موسیقی به این گستردگی نبود که دم به دقیقه انواع و اقسام آهنگ‌ها در سبک‌های اجق وجق از آدم‌های جور وا جور به بازار بیاید. سوما، دم و دستگاه‌های ارتباطی اینقدر گستردگی نداشت که آثار موسیقیایی به این سرعت در دسترس همه قرار بگیرند. آمدن یک کاست جدید (آن وقت‌ها عادت نبود که بگوئیم آلبوم و واحد شمارش آثار موسیقی کاست بود) اتفاقی بیاد ماندنی و بعضا تاریحی و حتی مبدا تاریخ به شمار می‌آمد. مثلا می‌گفتیم سه ماه بعد از کاست  .... یا یک سال قبل از شنیدن کاست... وقتی معلوم می‌شد که یک نفر صاحب کاست جدیدی شده، همه هجوم می‌آوردند که به هر نحو ممکن یا آن کاست را به دست بیاورند یا اینکه حداقل بتوانند یک بار آن را گوش کنند. البته همه هم امکانات اولیه استفاده از کاست که همان ضبط صوت معمولی باشد را نداشتند. به همین خاطر، یکی از بهانه‌های مهم دور هم جمع شدن‌ها و قرار و مدارهای آن زمان، جمع شدن در جایی فقط برای شنیدن یک کاست جدید بود. حتی خیلی وقت‌ها دُنگی باطری برای ضبط صوت میخریدند تا بتوانند آن آهنگ‌های جدید و تازه از تنور درآمده را گوش کنند. هر کس هم به فراخور ذوق و سلیقه خود به نحوی از آن نوبرانه‌ها متلذذ می‌شد. نکته جالب این بود که علی‌رغم همه محدودیت‌ها و سختی‌هایی که برای شنیدن موسیقی جدید وجود داشت، همه این اشتیاق را داشتند که با هر مرارتی هست حتما خود را از این نظر روزآمد نگه دارند.

یکی دیگر از مسائلی که به زندگی نوجوانان و جوانان دوره ما جهت می‌داد و اصلا به نوعی هدفی اشتیاق‌آفرین برای زندگی به شمار می‌آمد همین موسیقی بود. یعنی خیلی از بچه‌ها بودند که برنامه‌ریزی می‌کردند که در تابستان یا هر زمان دیگری که می‌شد، با هر عرق‌ریزانی که بود پس‌اندازی به هم برسانند و به آرزوی دیرینه نسلمان جامه عمل بپوشانند و ضبط صوتی ابتیاع کنند. یعنی داشتن ضبط صوت برای خیلی‌ها رویا و برای خیلی‌ها برنامه زندگی به شمار می‌آمد.

یادم می‌آید یکی از هم سن و سال‌های ما با هر مشقتی بود موفق شده بود یک ضبط صوت آن هم از نوع دوبانده‌اش را بخرد. چنان این اتفاق زندگی‌اش را تحت شعاع قرار داده بود که کمتر در سطح جامعه دیده می‌شد و شب‌ها وقتی که می‌خواست بخوابد، باندها را جدا می‌کرد و یک باند را سمت راست بالش و باند دیگر را سمت چپ قرار می‌داد و تا ساعت‌ها به شنیدن موسیقی از بین این دو باند مشغول بود.

یکی از عمده سنگلاخ‌های رسیدن به رویای دیرینه موسیقی شنیدن، ضبط و تکثیر کاست‌ها بود. تا قبل از اینکه دستگاه‌های "دک" و "دو کاسته" بیاید، می‌بایست به لطایف‌الحیلی متوسل شد تا بشود نوارهای کاست را ضبط کرد. اول می‌بایست کسی را پیدا کرد که ضبط با کیفیت و خوب داشته باشد و راضی هم بشود که ضبطش را برای یکی دو ساعت بیاورد تا عملیات ضبط را شکل بدهی. بعد هم به دلیل اینکه می‌بایست دو ضبط صوت روبروی هم قرار بگیرند تا یکی بخواند و دیگری ضبط کند، اغلب کیفیت خیلی پائین می‌آمد و می‌باید جایی خلوت دست و پا می‌کردی که سر و صدایی نباشد و بشود یک کاست را بدون سر و صدای بیرونی ضبط کرد.

یک مشکل مهم دیگر که اغلب دست به گریبان آن بودند و خیلی فراگیر بود و داد همه را درآورده بود، مشکل پیچیدن، جمع شدن یا پاره شدن نوارها بود. اگر باطری ضبط ضعیف بود یا تسمه‌اش مشکل داشت، که اغلب ضبط‌ها هم به دلیل قدیمی بودن و کارکردن زیاد دچار این مشکل بودند، تا غافل می‌شدی نوار جمع می‌شد و دور غلطک‌ها و چرخ‌دنده‌ها می‌پیچید و یا پاره می‌شد که واویلا بود. به خصوص اگر نوار کاست امانتی بود که برای خودش محشری کبرا به حساب می‌آمد. آن وقت بود که باید با تمامی تشنج اعصابی که گرفته بودی، آرامشت را حفظ می‌کردی و با طمانینه و صبر فراوان و با مدد یک فروند خودکار بیک به جان کاست می‌افتادی و آنقدر با حوصله می‌چرخاندی تا نوار جمع شده را به جای خودش در درون کاست برگردانی و قسمت‌های صدمه دیده یا پاره شده را بخیه می‌زدی تا بتوانی بعدا هم از این کاست عزیز استفاده کنی. البته همیشه باید حواست می‌بود که هر وقت به اینجای کاست می‌رسد دوباره جمع نشود یا پاره نشود و اگر خیلی وضعش وخیم بود می‌بایست با دست آن تکه را رد می‌کردی  که خطری آن را تهدید نکند.

تازه اگر همه چیز بر وفق مراد بود و کاست و ضبط هم خوب و با کیفیت و بی‌مشکل بود، فقط 60 دقیقه موسیقی داشتی که هر نیم ساعت آن روی یک طرف نوار ضبط شده بود و به این راحتی هم نمی‌توانستی هر آهنگی را که دوست داشتی بشنوی و پیدا کردن آهنگ دلخواه خودش پروژه‌ای مستقل که احتیاج به تیزهوشی و حواس جمعی خاصی داشت، به حساب می‌آمد.
برچسب‌ها: کاست, موسیقی, ضبط صوت
+ نوشته شده در سه شنبه هفتم آبان 1392ساعت 18:54 توسط محسن حاجي زين العابديني |

ما در آبادی خودمان یک مثل رایجی داریم تحت عنوان "باد پنجاه جنبید". این اصطلاح در فرهنگ آنجا دائر بر این است که پنجاه روز از تابستان گذشته و گرمای هوا شکسته و دیگر رو به خنکی می‌رود. باد پنجاه، همیشه یک حد یا نقطه اوج تاسف‌آور برایمان محسوب می شده. زیرا نماد گذشت اوقات خوش تعطیل و روزهای بلند و بی‌خیالی تابستان بود. روزهایی که تنها یک دغدغه و مشغولیت ذهنی و فکری ما را به خود می‌خواند. آن تک فکر این بود که چطور کنیم که بیشتر خوش بگذرانیم. روزهایی که از صبح زود شروع می شد و بعد از صبحانه تازه طلوع آفتاب را می دیدیم و بلافاصله هم راهی باغ و صحرا می شدیم. تا قبل از باد پنجاه، یک دنیا تعطیلی و فرصت شیرین رو به رویمان بود که آن را ابدی می پنداشتیم. اما با جنبیدن باد پنجاه که آدم را یاد این شعر سعدی می اندازد:

ای که پنجاه رفت و در خوابی                                  مگر این چند روزه دریابی

ما هم تازه انگار بیدار می‌شدیم و می فهمیدیم که تابستان و همه خوشی‌های آن از نیمه گذشته و عنقریب است که پائیز زهرآگین از راه برسد. این شمارش معکوس و زنگ ترسناک پائیز غم و غصه ای را به وجودمان می‌انداخت که با وزش بادهای شهریور و کم کمک خشکی پوست و ترک خوردن دست‌ها، به اوج خود می رسید.

پائیزی که برای اغلب مردم و بچه های دیگر شهره به زیبایی و چشم نوازی و احساسهای رنگین بود، برای ما سیاه سیاه می نمود. چرا که پائیز آغاز سختی ها بود. این حس تلخی و سردی پائیز با مقارنت نامیمون آن با درس و مدرسه، تقریبا برای همه غم انگیز و غصه آور است اما برای ما بیشتر بود. چرا که مزید بر درس و محیط منضبط و خشک مدرسه که ما را از کوه و کمر و صحرا و آزادی های بی حد و حصرمان جدا می کرد، کارهای طاقت فرسای دیگری هم در انتظارمان بود.

فصل پائیز یعنی فصل رسیدن گردوها. یعنی فصلی که می بایست چهارچشمی مراقب باغ و گردوهای بالا و زیر درختهایت باشی. اگر غافل می شدی می دیدی که دار و ندار گردوهایت که قرار بود مخارج یکسال زندگی را تامین کند به یغما رفته.

درختهای گردوی باغات ما قدمت بسیار داشتند و گاه سن آنها به بیش از 100 سال می رسید. چنین درختهایی طبیعتا در رقابت شدید با درختان دیگر برای رسیدن به نور قدی دراز پیدا می کردند که گاه تا 30 متر هم می رسید. آن وقت می بایستی گردوهای نوک این درختها را که کلاغ هم با ترس و لرز رویشان می نسشت بتکانی و جمع کنی. گردوتکانی رسم و رسوم و سختی ها و ترسهای خودش را داشت. کاری بود حرفه ای و بسیار دشوار که هر کسی از عهده آن بر نمی آمد. باید از یک درخت با تنه ای به قطر بیش از یک متر با آن پوستها زمخت و برنده گردوهای پیر بالا بروی و خودت را به بالاترین جای درخت برسانی و یک چوب حدود ده دوازده متری به نام "پلاجِنگ" را هم با خودت تا آن بالا حمل کنی تا بتوانی با آن گردوهای نوک شاخه های بلند و نازک را بتکانی. تصور کنید که گردوتکان خودش باید روی شاخه ای می ایستاد و آن چوب دراز و سنگین را بلند می کرد و به شاخه ها می زد تا گردوهایش بریزد. این کار همیشه با مخاطراتی همراه بود. تعداد زیادی از اهالی آبادی در همین فصل از درخت گردو سقوط آزاد می کردند که اگر شانس می آوردند فوت می شدند و الا می بایست تا آخر عمر با نقص عضو همراه باشند که ضایعات نخاعی یا حتی قطع نخاع یکی از رایجترین این صدمات بود. گردوتکانی خودش کم مشکل بود و خطر داشت، بادهای پائیزی هم عموما به آن اضافه می شد و درختها مثل نعنو می رفتند و می‌آمدند. البته مزد گردوتکانی همیشه چند برابر مزد کارهای عادی بود. مثلا اگر کارگری در روز هزار تومان مزد می‌گرفت، یک گردوتکان در آن وقتها پنج هزار تومان مزدش بود به علاوه یک دستمال هم گردو.

یکی از کارهای سخت و در عین حال شیرین پائیز برای بچه ها، "گردوپوشاجِنه" بود. وقتی که گردوهای باغ کسی تکانده می شد و او باغ را ترک می کرد، طبق یک آئین نانوشته و رسم دیرینه، بچه ها می توانستند به باغ حمله ور شده و هر گردویی را که پیدا کردند برای خودشان جمع کنند. این کار به سه روش انجام می شد. یک گروه که توانایی داشتند دوباره از درختها بالا می رفتند و با همان پلاجِنگ، گردوهای مانده را می ریختند و دستیارشان در زیر درخت سریع آنها را جمع می کرد که توسط دیگران دزدیده نشوند. گروه دوم کسانی بودند که توانایی از درخت بالا رفتن را نداشتند ولی با چوبی کوتاه و تقریبا یک متری به نام "بِرک" که با قدرت به سمت شاخه های دارای گردو پرتاب می شد، سعی می کردند گردوهای جامانده را بریزند. گروه سوم هم بی دست و پاهایی بودند که نه دست به درخت بودند و نه دست به بِرک. به همین خاطر چشمشان به زمین بود و سوراخ سنبه های زمین را چهارچشمی می پائیدند و هر جای مخفی را برای گردو زیر و زبر می کردند. خلاصه هر کسی به طریقی گردوها را اصطلاحا "پوشاجِنه" می کرد و خرج یکسال خودش را در آن یکماهه فصل گردو در می آورد. اگر کوتاهی می کردی، تا آخر سال می بایست با بی پولی بسازی و حسرت روزهای رفته را بخوری.

ما در دل زیبایی و رنگین کمان رنگهای پائیز بودیم اما یا چشممان به بالا و روی درختها بود یا به زمین به دنبال گردو دوخته شده بود. اما با همه سختی هایی که داشت پائیز و باغ به باغ گشتن یک حس آزادی را هم به آدم می داد. اینکه می توانستی هر باغی را که قبلا اجازه ورود نداشتی بروی و هر جا را که دوست داشتی سرک بکشی بدون مزاحمتی ببینی.


برچسب‌ها: پائیز, گردوپوشاجنه, گردوتکانی
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و هفتم شهریور 1392ساعت 14:43 توسط محسن حاجي زين العابديني |

از آن وقت‌هایی است که نمی دانی چه کنی. بیقراری، می سوزی، تا آستانه و فراتر از آستانه دردت می سوزد. مغزت آرام و سکون و تمرکز نمی شناسد، فریاد هم دردی دوا نمی کند. به یکباره گویی طوفانی سهمگین آمده و قبل از اینکه بفهمی چه شده است، همه چیز را برده و تو مانده ای معلق بین وهم و عقل.  و این جدال بین حقیقت و خواست دل. که حقیقت تلخی اش را چنان می کوبد به صورتت که فرصت ادراکش را هم نداری؛ خیال و دلت اما نمی خواهند باور کنند، همه اش می پندارند دروغ است یا می خواهند و دوست دارند که دروغ باشد. بار حادثه اما سهمگین تر از اینها خودش را روی کل زندگی ات هوار می کند و چنبره اش را چنان محکم می زند که دیگر نای خیال هم نداری.

بر می گردی مرور کنی ببینی چه داشته ای و الان کجا هستی؟

سه سالش بود و تازه شیرینی تک کلماتش و بابا و آب و نان گفتنش و دایی گفتنش داشت رنگ و بوی زندگی را حلاوتی می داد. تازه از آن همه سختی و بی تابی و بی قراری، داشت چکه ای شکر از گفتارش و رفتارش به زندگی می تاباند. اما همه اش با یک تلفن تمام شد. خبر یک سطر بود. اما، چنان ویرانگر که هیچ بمب و موشکی قدرت این همه ویرانی روح را ندارد. او که می رفت به سمت یک عالم زندگی و دریچه های گشوده به روی هستی، حالا باید زیر خروارها خاک سیاه بیارامد. زهرا را می گویم. همان تک دختر شیرین زبان از مجموعه سه قلوهای امیررضا و علیرضا و زهرا. حالا هر تکه لباسش، هر لنگه دمپایی اش، و عروسک کوچکش عجین می شود با کلمه تلخ و تکان دهنده "آجی" که از دهان داداشهایش شنیده می شود و غوغا بپا می کند. وقتی می گویند این مال آجی زهرا است، کسی نیست که چشمش خیس نشود. آخر آنها هنوز کوچکتر از آن هستند که قانون تلخ و جبارانه این دنیا را درک کنند و بدانند که دیگر آجی در کار نیست. آنها باور ندارند. هیچ کس باور ندارد. مگر می شود چنین غمی را شنید و هضم کرد و باور کرد. در چنبره ای کاشها و دریغها نشسته ایم و دوست داریم دروغ باشد این خبر تلخ و جانکاه.

تماس می گیرند که برای ترخیصش از بیمارستان، مدارکی لازم است. باید به دادگاه یا دادگستری یا چیزی توی این مایه ها برویم و مدارکی تهیه کنیم. یکباره خودمان را در هزار توی حقوقی و جنایی و کیفری می بینیم. پرونده های قطور. کلمات زشت و زننده روی هر پوشه، سرقت، مواد، قتل، زندان، حبس، دیه و... آخر این غنچه ای که تا گلبرگ زیبای زندگی هزار فاصله دارد را چه به این پرونده ها و راهروهای متعفن. می گویند برای شروع کار باید یک داد نمی دانم چی بنویسید! وقتی بشتر پرس و جو می کنیم می گویند همان شکایت است. شکایت کنید. و فکر می کنم شکایت از که؟ از حادثه؟ از تقدیر؟ از قضا و قدر؟ از خدایی که دسته گل می دهد و ناگاه و بی رحمانه می گیرد؟ یکباره می بینم یک پرونده دستم است که عجیب در کمتر از ده دقیقه به یک پرونده قطور تبدیل شده. راهروهای پر از آدم، پر از پرونده و دستبند و کلمات کیفری، جزایی، شلاق، زندان و .... که هی می کوبد توی صورتت. به یمن وجود یک دوست خیلی بامرام قدیمی این هزارتو کم و کمتر می شود اما بازهم دو ساعتی تو را در ماراتن رسیدن به آن برگه لعنتی خرد می کند. فقط و فقط می خواهی که تمام شود و از اینجا بزنی بیرون. و بالاخره برگه آخرین امضاء را می گیرد. آنقدر دوندگی تلخ و هزارتوی سیاه دادگاه و دادگستری و ... داشته و آنقدر به دنبالش دویده ایم، که این برگه حکم برگه قهرمانی را پیدا کرده. خوشحال و خرسند که این برگه بالاخره به دستت رسیده آن را نگاه می کنی. اما عرقی سرد تنت را و همه وجودت را خیس می کند و نم سردی چشمانت را می سوزاند. یکباره یادت می آید که این خوشحالیت چه غمبار است. خوشحالی برای مستند کردن پایان زندگی که می شد سالها سایه مهر و عطوفت و حلاوتش و همه اتفاقات شیرینش کامت را شیرین کند. اما حالا مستند شده. دیگر آن کور سوی امید دلت که شاید شاید دروغ باشد و شاید امیدی باشد همه به خاموشی می گراید. این همه دویده ایم و خواهش و التماس کرده ایم و از به دست آوردن برگه اش خوشحال شده ایم، غافل از اینکه این برگه نقطه پایان همه چیز است. در قبال آن جنازه عزیزترین کست را تحویلت می دهند. کاشکی می شد باطلش کرد. کاشکی می شد دوباره معامله اش کرد. کاشکی اینجا رشوه آزاد بود و تو رشوه می دادی تا این برگه لعنتی را دروغ کنند.

در میان ضجه و ناله و اشک و لرزش شانه ها و خیسی صورتها، مادرش اما حال دیگری دارد. گویی در این دنیا نیست. چشمها و حرفهایش نشان از آن دارند که در دنیای دیگری است. دنیایی که یک لحظه هم نمی تواند به او بقبولاند که جگر گوشه اش دیگر نیست. وقتی می خواهیم او را ببریم با ناله و التماس می خواهد همانجا بماند. می گوید: من از اینجا نمی آیم. می نشینم اینجا. شاید بگوید مامان. شاید صدایی بشنوم. شاید برخیزد و خودش را در آغوشم بیاندازد. می گوید آخر بی انصافها او دردش می آید از این همه خاک. می گفت اگر از این نرده بیافتم می میرم؟ کاش آن نرده لعنتی نبود.

قبلاها که این شعرها را می شنیدیم، به طنز آنها را به سخره می گرفتیم. اما حالا می فهمم آنکه این ها را سروده چه دردی و غم جانکاهی بر جانش مستولی بوده که داغش را در این کلمات ریخته و اینها را ساخته. باید این تلخی را با گوشت و پوست و استخوانت درک کنی تا معنی این اشعار به ظاهر امی برایت هویدا شوند:

گلچین روزگار عجب خوش سلیقه است                   می چیند آن گلی که به عالم نمونه است

هر گل که بیشتر به چمن می دهد صفا                    گلچین روزگار امانش نمی دهد


برچسب‌ها: زهرا
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و نهم مرداد 1392ساعت 12:16 توسط محسن حاجي زين العابديني |

در جلسه‌ای نشسته بودم که مربوط به امنیت کتابخانه و واحد فناوری اطلاعات بود. آخر مثل همیشه و همه آدم‌ها که حتما باید این پیشانی‌مان به سنگ بخورد و ترقی صدا بدهد که خطری را واقعا حس کنیم، سازمان ما هم حتما باید کامل کشتی‌اش به گل بنشیند تا همه از خواب بپرند و آن وقت به فکر چاره بیافتند. در پی آتش‌سوزی که در اتاق سرور و انفورماتیک‌مان پیش آمد، همه یکهو عجیب طرفدار ایمنی و امنیت و پیشگیری و این حرف‌ها شدند.

ماجرای آتش‌سوزی هم از این قرار بود که ما در جلسه کمیته علمی-فنی اطلاع‌رسانی کشاورزی نشسته بودیم که یک‌دفعه دیدیم دود سیاه رنگی از دریچه کوچک تهویه هوای سالن جلسات وارد سالن شد و طالبی سبز و سفیدمان را کامل مات کرد. هندوانه‌های روی میز را هم کاملا عزادار و سیاه‌پوش کرد. کمیته علمی-فنی اطلاع‌رسانی کمیته‌ای است که برای بررسی طرح‌های تحقیقاتی پیشنهادی وگزارش‌های نهایی طرح‌های تحقیقاتی خاتمه یافته در حوزه کتابداری و اطلا‌ع‌رسانی و فناوری اطلاعات در سازمان ما برگزار می‌شود. سابقه آن هم به زمان مدیریت آقای سیدکاظم خان حافظیان‌رضوی در مرکز بر می‌گردد که تا قبل از آن اعضای هیات علمی مرکز ما که همه از رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی و برخی هم از رشته کامپیوتر بودند برای تائید و تصویب طرح‌هایشان مشکل داشتند و با همت ایشان این کمیته به عنوان کمیته‌ای مستقل و مختص حوزه اطلاع‌رسانی ایجاد شد. اعضای آن هم افراد مختلفی بوده‌اند که استاد ارجمندمان دکتر عباس حری،  عضو سرآمد و مایه افتخار این کمیته بودند و اتفاقا این جلسه نیز که آتش‌سوزی همزمان با آن اتفاق افتاد، اولین جلسه کمیته بعد از وفات استاد بود و همه به نوعی برای ایشان غمگین بودند و جایشان در صندلی همیشگی و طنین گرم صدایشان خالی بود. القصه، این جلسه ماجرای دیگری هم داشت. از آنجا که به منظور صرفه‌جویی و البته دوری از تجملات و زندگی طاغوتی، هرگونه پذیرایی با میوه‌جات را از مظاهر استکباری به شمار آورده‌اند و هزینه‌های آن را پرداخت نمی‌کنند، ما برای پذیرایی این جلسه اغلب مشکل داریم. البته سازمان تقبل کرده با ساندیس و کیک بسته‌بندی در کنار چای و بیسکویت و قند، از مهمانان مخصوص پذیرایی ویژه کند. یعنی فکرش را بکنید که مهمان دارید و جلویش یک ساندیس گذاشته‌اید و یک کیک تی‌تاب و این جوری حسابی تحویلش می‌گیرید. الخلاصه (به قول صادق هدایت) آن روز هم طبق معمول سه چهار باری سر نهار آمدند و رفتند که برای پذیرایی چه کنیم؟ چطور پولش را بدهیم و از این حرف‌ها تا بالاخره نهار را کوفتمان کردند و راه افتادیم ببینیم چطور می‌شود مشکل را حل کرد. بعد از استماع ماوقع داستان که پول نمی‌دهند و فاکتورش پاس نمی‌شود و از این حرف‌ها، ما هم فردین‌بازیمان گل کرد و گفتیم که بروید و هر چه می‌خواهید بگیرد، پولش با من. چون اوائل تابستان بود و گرمای هوا هم کم کم داشت جدی می‌شد سفارش کردیم که هندوانه بگیرند و چون خودمان عاشق طالبی هستیم، پارتی بازی کردیم و گفتیم یکی دو طالبی آبدار و شیرین هم بزنند تنگش تا حسابی جلسه پربار شود. یک ساعتی مانده به جلسه باز آمدند و گفتند که نیروهای خدماتی را برای کار دیگری برده‌اند و کسی نیست که برود خرید و تازه مسئول‌شان و مسئول کارپردازی گفته‌اند که با چه پولی میوه می‌خواهید بخرید؟ و ما پولش را نمی‌دهیم و از این حرف‌ها. این دفعه دیگر قیصربازیمان گل کرد و برای اینکه هم درس مدیریتی به همکاران داده باشیم و هم اگر ریا نباشد نشان بدهیم که چه مدیر خاکی هستیم گفتیم: "کاری ندارد و این همه رفت و آمد و هماهنگی و عمله و اکله لازم ندارد. اصلا خودم می گیرم". و کیفمان را زدیم زیر بغلمان و رفتیم میوه‌فروشی فروشگاه نزدیک مرکز که جنس‌هایش چیزی کم از طلا ندارد. یک فروند هندوانه رسیده و شیرین و آبدار به روش خودمان که همان استماع صدای طبل بعد از ضربه زدن است، انتخاب کردیم که شد ده کیلو. دو فروند هم طالبی خوش عطر و شیرین زدیم تنگش که آنها هم شد ده کیلو. حال در گرمای ساعت یک و نیم بعداز ظهر تیرماه با دو وزنه به اوزان متساوی و آویزان از هر دو طرف هیکلمان راهی مرکز شدیم. با اینکه مسیر خیلی طولانی نیست اما بعد از برداشتن ده قدمی تازه به عمق فاجعه پی بردیم و عرق از وجودمان سرازیر شد. به هر خفتی بود میوه‌های محترم را رساندیم آبدارخانه و آنقدر این پا و آن پا کردیم تا یکی دو نفر ما مدیر محترم خاکی را ببینند که برای پیشبرد امور سازمانی و غنا بخشیدن به جلسات چه زحماتی را متحمل می‌شویم و تحویل سرخدمتکار دادیم و سفارش‌های لازم در مورد سرو و برش آنها را کردیم و رفتیم که به امورات جلسه برسیم.

جلسه که شروع شد، دل توی دلمان نبود که بالاخره این تحفه‌هایی که آنقدر پایشان پول داده بودیم و عرق ریخته بودیم چه از آب در می‌آیند. اتفاقا رئیسمان هم نبود و اداره جلسه به عهده ما بود. فکرش را بکنید که چه آش شعله قلمکاری می‌شود که همه هوش و حواست توی آبدارخانه باشد و بخواهی برای طرح‌های تحقیقاتی خلق‌الله هم تصمیم بگیری.

زمان موعود که رسید، خلاصه هندوانه و طالبی‌ها را آوردند و روی میز چیدند و الحق هم که جا داشت به خودمان با این انتخابها دست مریزاد بگوئیم. میوه‌هایی که عطر و رنگشان در آن گرمای ظهرِ چله تابستان هوش از سر آدم می بُرد. از آنجا که از بچگی همه‌اش توی گوشمان خوانده بودند که خیلی ضایع و تابلو است که تا خوراکی آورند و آدم برداشت آن را سریع به خندق بلا بریزد، با هر جان کندنی بود خویشتن‌داری شدیدی به خرج دادیم و مثلا برای حفظ کلاس دست به میوه‌هایی که ناجوانمردانه چشمک می‌زدند نزدیم. اما مگر می‌شد با این عقبه و ماجراها، روی کنجکاوی ناشی از تست طعم آنها سرپوش گذاشت؟ کمی که گذشت و به قول معروف به دمای جلسه نزدیک شدیم و داشتیم به اوج جلسه می‌رسیدیم و ما هم داشتیم نقشه می‌کشیدیم که اول از طالبی شروع کنیم که لذیذتر و آبدارتر است یا از هندوانه که رنگ و عطرش مدهوش کننده است و اینکه برنامه‌ریزی می‌کردیم که با چه قطعاتی این‌ها را ببریم که هم فیت دهمانمان باشند و همین که خوردنشان خیلی طول بکشد و حسابی بشود از آنها کام گرفت.

در همین اثنا و جنگ و جدل درونی بودیم که آن حادثه ویرانگر، همه صغری و کبراها و طرح و نقشه‌هایمان را نقش بر آب کرد. دود سیاهی که همراه با صدا و فریادها از سالن مجاور به گوش می‌رسید گواه حادثه‌ای شوم را می‌داد. سراسیمه مثل عاشقی که با معشوقش به امید وصالی دیگر وداع کند نگاهی حسرت بار به هندوانه و طالبی ناکاممان انداختیم و زیرچشمی به آنها حالی کردیم که حتما چیزی نیست و الان به زودی بر می‌گردیم و حسابی از خجالتشان در می‌آئیم. غافل از اینکه این رشته سر دراز دارد و تا وارد راهرو شدیم یک بغل دود غلیظ و سیاه و یک لشکر آدم را دیدیم که سراسیمه این طرف و آن طرف می‌دوند و دود همه جا را گرفته است. ظاهرا یکی سیم‌های یکی از کولرهای گازی خنک‌کننده اتاق سرور که قبلا هم بارها در مورد آن هشدار داده شده بود، اتصالی کرده و باعث آتش‌سوزی شده بود. از بد حادثه این کولر هم پشت همه سرورها و رکها بود. در این اثنا کسی گفت که با آتش‌نشانی تماس بگیریم اما یکی دو تا از مدیران گفتند که مساله‌ای نیست و مهار شده است. ما هم اصرار کردیم برای دوری از هر گونه خطری و رفع اتهام سهل‌انگاری و عدم انجام کار اصولی و طی کردن روال طبیعی و قانونی مدیریت بحران، حتما آتش‌نشانی را خبر کنیم و یادم هست در مقابل مدیری که می‌گفت نیازی به آتش‌نشانی نیست، با عصبانیت و هیجان داد زدم "مگر آتش نشانی پولی می‌گیرد که نگران هستید؟" که انگار با این جمله خلع سلاح شد و با آتش‌نشانی تماس گرفته شد. در این حین بود که تازه موج دوم و اصلی آتش شروع شد و دودی به پهنای کل سالن و به سیاهی قیر تمامی راهرو باریک را پوشانید و متوجه شدیم این موج دوم شوخی‌بردار نیست. الحق آتش‌نشانی هم به سرعت باور نکردنی به محل رسید. یعنی هنوز همکاری که رفته بود تماس بگیرد را ندیده بودیم که دیدیم یک پیشقراول آتش‌نشانی با موتور دم در سازمان سبز شد و بعد هم بقیه ماشین‌ها و آژیر و شروع فعالیت امداد و نجات.

قرار بود این را بگویم که در جلسه‌ای بودم که مربوط به امنیت و رفع مشکلات بعد از آتش‌سوزی بود که متوجه یک مهندس مهمان شدم که بر خلاف لاطائلات رد و بدل شده در این جلسات، حرف‌های متفاوت و جالبی داشت. یکی از مهمترین حرفهایش که قرار بود در باب آن صحبت کنم و آنقدر حرف تو حرف شد که یادمان رفت چی می‌گفتیم، جمله جالبی بود. او می‌گفت: "اگر در تهران زلزله بیاید" و در جمله معترضه‌ای گفت: "که خدا کند حتما بیاید و این بغض فرو خفته زمین را بیرون بریزد"، از نظر ایمنی چه مشکلاتی داریم و چه خطراتی پیش می‌آید. و بعد در توضیح جمله معترضه‌اش یعنی "که خدا کند در تهران زلزله بیاید" گفت، زلزله‌های ریز و پس‌لرزه‌های بعد از آن باعث تخلیه زمین می‌شوند در حالی که وضعیت حال حاضر تهران مانند آدمی غصه‌دار است که هی بغضش را فرو می‍‌خورد و غم و غصه‌هایش را تلنبار می‌کند که اگر روزی این بغض بترکد خدا می‌داند چه فاجعه‌ای به بار بیاورد. البته این موضوع در مورد آدمیان هم صدق می‌کند و در این یکی دو سطر نمی‌شود بازش کرد و در فرصت دیگری باید موضوع را بشکافم و باهم در مورد آن حرف بزنیم. قرار بود کاملتر در باب آن بنویسم که به قول فریدون اسدزاده در کتاب "نامه‌های خاموشان" که نمی‌دانم شعر از خودشان است یا کس دیگر:

دگر باره مهار از دست در رفت                                 مرا دیگ سخن جوشید و سر رفت

و باز به قول ایشان:

شرح این هجران و این خون جگر                              این زمان بگذار تا وقت دگر

 

وقتی ماموران زحمت‌کش و مسلط آتش‌نشانی با دستگاههای مکش دودهای سالن جلسه را تخلیه کردند رفتم که ببینم چه به روز سر رسیدم که آنجا جا مانده بود آمده. دیدم خدماتی‌ها مشغول نظافت شده‌اند و دارند طالبی‌های سیاه‌پوش و هندوانه‌های ناکام و دست نخورده و نیمه خورده را جمع می کنند و در سطل آشغال می ریزند.

***********

امروز تولد دلگفته‌هاست. دلگفته‌های ما شش سالگیش را تمام کرده و وارد هفت سالگی و سن مدرسه شده است. یعنی به سنی رسیده که یواش یواش باید خیلی چیزهای بهتر و برتری را بیاموزد و بیاموزاند. داشتم فکر می‌کردم که شش سال چقدر زیاد و چقدر کم است. وقتی به صبح روزی که این وبلاگ را زدم (چه زدنی!) فکر می‌کنم انگار همین دیروز بود و وقتی به همه اتفاقات و حرف‌های تلخ و شیرین این سراچه دل می‌اندیشم انگار راه درازی را آمده‌ایم. و فکر می‌کنم اگر تسلیم آن شک و دودلی زمان ایجاد دلگفته‌ها می‌شدم، الان نه این همه حرف مکتوب داشتیم و نه این همه دوستان و علاقه‌مندن صمیمی که خودشان و حضورشان به یک دنیا می‌ارزد.

فاطمه خانم پازوکی لطف کرده‌اند و با احساس و خلاقیت همیشگی‌شان، هدیه زیر را برای تولد دلگفته‌ها فرستاده‌اند که از همین تریبون از ایشان تشکر کرده و ذوق کنندگی خودمان را از این هدیه ارزشمند ابراز می‌داریم.




برچسب‌ها: آتش‌سوزی, تولد دلگفته‌ها, زلزله
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و دوم مرداد 1392ساعت 0:23 توسط محسن حاجي زين العابديني |

یکی از خوانندگان محترم وبلاگ که به قول رسانه‌های‌ها نخواست نامش فاش شود، متنی را نوشته و فرستاده و خواسته که در وبلاگ منتشر شود. هر چند که آئین نانوشته این وبلاگ این است که هر چیزی و حرفی روشن و شفاف و شناسنامه دار باشد، اما من به نمایندگی از طرف خوانندگان وبلاگ دلم نیامد که به این دلیل نوشته دلنشین این خواننده محترم را به دلیل اینکه اصرار داشت نامش ذکر نشود، نادیده بگیرم. حال قضاوتش با خود شما که آیا کار درستی کرده‌ام یا خیر؟

*********

آقای زین العابدینی

با سلام

من از خوانندگان وبلاگ شما هستم. همه مطالب شما را می خوانم و حتی خیلی وقت‌ها بر می گردم و مطالب قدیمی را هم می خوانم. البته آنها که خوشم می آید را دوباره می خوانم. گاهی هم برایتان نظر می گذارم. اما این مطلب آخری شما که اسم "کهنه عشق" بود، خیلی روی من اثر گذاشت و خیلی خاطراتی زیاد را برایم آشکار کرد. توی نظرهایتان این را نوشتم ولی دیدم خیلی زیاد شده. حالا گفتم شاید شما روی من را بپذیرید و این مطلب را در توی وبلاگ خودتان بگذارید. اگر این کار را بکنید از شما متشکر می شوم. البته من نمی توانم مثل شما نوشته های خوبی درست کنم مخصوصا وقتی می خواهم یک نامه رسمی مثل این بنویسم. ولی دوستهایم می گویند وقتی متنهای ادبی می نویسم بدشان نمی آید.

*********

بعدِ این همه سال، حالا تو آمده‌ای و نشسته‌ای در آن صندلی مجاور. درست رو به روی من. اطراف تو آدم‌های آشنا و فامیلت هستند که برای منِ ده دوازده سال پیش ناآشنا هم نیستند. هیچ وقت ندیده‌امشان اما مثل اینکه همیشه  می‌شناختمشان. از همان وقت‌ها. همان وقتهایی که رز واقعا رز بود و رنگش چیزی از مخمل و ململ کم نداشت؛ و گل سرخ، عجب رنگ محرک و عشق‌زایی داشت. از آن وقت‌هایی که هر چه به تو مربوط می‌شد دلچسب و خواستنی و آشنای من بود. از آن وقت‌ها که ستاره‌های آسمان را هر شب دانه دانه می‌پائیدم و همه اش دل دل بود که آیا می شود با هم زیر این آسمان خیلی سیاه که من شاه سلطان آن در همه سالهای قبل از خوابهای شیرین تابستانی بوده ام، دراز بکشیم؟ و من عطر آن گیسوهای شبق‌مانندت را با صدای دوردست شغالها و زوزه گرگهای هم رزم شبانه ام در آن آبادی سعادت بار و هُرم نفسهای ملتهب تو بشنوم؟ و آسمانم را تکه تکه با اسمهای عجیب و غریبی که خودم و خیلی وقتها به همراه خیال تو برایشان انتخاب کردیم، را به مثال کادویی گرانبها پیشکش تو کنم؟ این هدیه چیز کمی نبود اگر می شد که به پایت بریزمش.

آخر خودت خوب می دانی که آن روزهای طلائی، که به یک نگاه حتی غضب آلود یا ترس آلودت از اینکه دیده شوی، و یک سر تکان دادن از پشت شیشه تان، نه در خیال که در عالم زیبای خودم چنان سرشار از غرور و عشق می شدم که نه فقط آسمان که کل کائنات را ملک طلق خود می پنداشتم و با غرور برای خودم لقبهای آنچنانی چون شاه سلطان و سلطان السلاطین و ... بر می گزیدم و از صبح تا رنگ گرفتن هوا که ردای سلطنت شبانه را بر دوش من بیاندازد، لحظه شماری می کردم و می گشتم و می گشتم تا به ملک سلطنتم یعنی شب برسم و تا موسیقی زیبای خیال تو بروم.

و حالا بعد این همه سالها که بر ما گذشته، یک هوا آمده ای و درست آنجا مقابل چشمانم نشسته ای و دریغ خوانم که چرا آن وقت که حسرت این نگاه‌های سیاه و نازنین را داشتم، از من دریغ می شد و الان حاتم وار دارد مرا می خواند و باز افسوس که انگار آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت.

از حالا می گریزم و دوباره پناه می برم به آن قصر رویایی عشق سرکش قدیمی که چون کهنه شرابی الان به دُردی ناب مبدل گشته. عشقی که لحظه و دقایقش را از بس در این سالها دوره کرده ام، همه اش را از بر می دانم. عجیب است که همان چند کلام اندکی که رد و بدل می شد همه اش عین مهری بر سنگ در دلم جا خوش کرده. و آن دقایقی که با تو همکلام بودم که دیگر تمامی القاب شاهان و شاهزاده های دنیا برایم کم بود.

و حالا بعد این همه سال و در بین این همه آدمهای ماتم زده و مغموم، تو درست آمده ای میز مقابل من را انتخاب کرده ای؟ هنوز هم همان فرشته رویایی هستی و سختی های زندگی زیباییت را مانا تر و گیرایی چشمانت را دو چندان تر کرده.

چشم به چشمت که می شوم، آن شرم دوران نوجوانی و دانشکده دوباره به سراغت می آید و چشم بر می داری ولی من نمی توانم. می دانم تو هم در درونت غوغاست و هی یاد این شعر می افتم که:

چرا ظرف مرا بشکست لیلی

و یاد آن روزها می افتم که می آمدی با همان عجله همیشگی ولی می فهمیدم که چشمانت دو دو می کند و خوب که نگاه می کردی و پیدایم می کردی، سرت را پائین می انداختی و نقاب آن غرور لعنتی و آن حیای ویرانگر را روی آن قرص زیبا و چشمان گیرا می کشیدی و حتی درنگ نمی کردی که آتشی که خودت افروخته بودی را لختی نظاره کنی.

عجیب است که تو خودت هستی. با همان نگاه، با همان صدا، با همان ملاحت. نمی دانم آیا عقربه احساس من نمی خواهد حرکت کند و به امروز برسد و همه اش روی همان صورت و نگاه و عشق آتشین جوانی جاخوش کرده، یا تو همانقدر جذابیت و مهر و زیبایی را برای همیشه با خودت همراه کرده ای؟ افسوس که آن عشقی که می رفت سرچشمه یک عالم حرفهای شیرین و زندگی دلنشین باشد، هیچ گاه به ثمر ننشست. البته حالا که خوب نگاه می کنم و حسرتهایم را به گوشه‌ی ذهنم می رانم، از این بابت خوشحالم. نمی دانم ولی اگر آن عشق سوزناک به وصل منجر می شد، شاید الان ما هم مثل هزاران عاشق سینه چاک قدیمی، به آدمهایی روزمره و گرفتار در دهلیزهای تنگ و تاریک زندگی بدل می شدیم و نه از آن عشق خیری بود و نه این خاطرات شیرین دیگر مثل امروز اینقدر محبوب و مطلوب می نمود. حالا که خوب نگاه می کنم، می بینم انگار جدایی در کار نبوده. انگار تو همان طراوت و تازگی را برایم داری که تمام آن سالهای عشق و جوانی داشته ای. آنقدر این خیال پاکت و عشق مقدست در من زنده مانده و روحم را صیقل داده که انگار نه انگار که سالها گذشته و وصلی نبوده و خوشحالم که زنگاری در کار نیست که روزمرگی و عادت، چون غباری است که دیده نمی شود ولی آهسته و پیوسته می آید و چون زخمی خوش خیم اما بد باطن، یک روز روحی آزرده و تهی از عشق تحویلت می دهد.

اما عشقی که زندگی را روح ببخشد و شیرینی و حلاوت آن را مضاعف کند، چنان روحت را جاودان می سازد که هیچ وصلی، حتی لذت یک لحظه هجرانش را ندارد.

و حالا تو آن جا روی آن صندلی روبرویم نشسته ای، اما من دلم نمی خواهد تو را ببینم. همچنان دلم می خواهد از دهلیز چشمان نافذت بروم به گذشته های خوب خودمان. همانجا که عشق، زندگیمان را با گلبرگهای گل سرخ رنگ می زد. و ما هراسان در گوشه ای پنهانی به هم می رسیدیم و در سایه ترس و وحشت، از عشق می گفتیم و نفس های هم را لاجرعه سر می‌کشیدیم.

حالا که آمده‌ای و روی آن صندلی مقابل نشسته‌ای.....


برچسب‌ها: عشق, کهنه عشق
+ نوشته شده در سه شنبه هشتم مرداد 1392ساعت 0:52 توسط محسن حاجي زين العابديني |

اسفند سال 1390 مراسمي براي بزرگداشت پيرمادر فرهنگي‌مان، توران خانم ميرهادي، در دائره‌المعارف بزرگ اسلامي برگزار شده بود. در اين مراسم پر احساس، يك قسمتي بود كه خواستند هر كس خاطره‌اي از خانم ميرهادي دارد بيان كند. آقاي علي ميرزايي معروف كه همه الان او را با مجله وزين "نگاه نو" مي‌شناسند پشت تريبون رفتند و گفتند خاطره‌اي دارند و براي اولين بار است كه مي‌خواهند مطرح كنند. اين طور خاطره را بيان كردند كه: "يك زماني من عاشق شدم. با داشتن زن و زندگي و بچه، اين عشق اتفاق افتاده بود و خيلي مرا به هم ريخته بود. هر چه فکر مي‌كردم نمي‌دانستم با آن چه كنم. تا اينكه به توران خانم پناه بردم و حرف‌ها و نصايح ايشان درمان آلامم و راهگشاي تصميم درستم شد".

منصور تهراني، خاطره بسيار زيبا و دلنشيني را در مورد يكي از معروفترين تصنيف‌هاي ايران تعريف مي‌كند. مي‌گويد كه قرار بود يك آهنگ را كار كنيم و شعرش را من گفته بودم و آهنگ هم ساخته شده و تمرين هم شده بود و روزي را براي ضبط نهايي آهنگ معين كرده بوديم. درست يك روز قبل از ضبط بود كه عشق دوران نوجواني‌ام را در خيابان به صورت اتفاقي ديدم. اين عشق كهنه مرا بهم ريخت و برگشتم و شعر قدیمی را دور انداختم و اين شعر را نوشتم: "داغ يك عشق قديمو، اومدي تازه كردي..." و به همه اعلام كردم كه شعر اين شد. از يك طرف صدايشان درآمد كه چرا چنين كاري كردي و چرا بايد عوض شود و از طرف ديگر هم وقتي خود شعر را كه آنقدر خالص و اصيل است شنيدند و ماجراي آن را، ديگر چيزي نگفتند و با همين شعرِ عجين با اين خاطره، آن آهنگ ضبط شد و يكي از آهنگهاي ماندگار فارسي هم شد.

پدر بزرگ پدري من، به گواه شناسنامه‌اي كه داشت و مثل همه شناسنامه‌هاي قديم، معلوم هم نبود كه درست است يا نه، نزديك به صد و سه سال عمر كرد. در دوران جواني عاشق کسی شده بود. و اين عشق بلندمدت هيچ‌گاه به فرجام نرسيده بود. زماني كه من متوجه اين قضيه شدم، هر دوی آنها بالاي هفتاد سال سن داشتند. هميشه به خاطر دارم كه هر كسي از شهرستان مي‌آمد آن معشوق قدیمی بلااستثنا از حال پدر بزرگم مي‌پرسيد و پدر بزرگم هم هر وقت فرصتي پيش مي‌آمد سري به آن مادر بزرگ مي‌زد. يك روز پدر بزرگم را در سن نزديك به نود سالگي و با چشماني اشكبار دیدم که داشت کهنه عشقش را برای كسي روایت می‌کرد. از آن اشك‌هاي بي غل و غشي كه از يك پيرمرد نود ساله بعيد است و دل آدم را كباب مي‌كند. بعد از فوت مادربزرگم، شنیدم که پدر بزرگم آن عشق قديمي را كه هنوز زنده بود طلب كرده بود. گفته بودند که شما هر دو سن و سالی دارید و ايشان هم ديگر به سختي مي‌تواند راه برود و نمي‌تواند خانه و زندگي برای تو اداره كند. پاسخ پدربزرگم اما از آن پاسخ‌هایی بود که همچون ضرب‌المثلی عمق و اثر عشق را نمایان می‌کرد. گفته بود: "همين كه ببينمش برايم كافي است".

يك معلم ادبيات داشتيم كه به ما عروض و قافيه درس مي‌داد. مدام هم از عشق و معشوق و دلدادگي صحبت مي‌كرد. معلوم بود كه خودش هم سينه سوخته است. هر وقت كسي در مذمت عشق چيزي مي‌گفت، اين شعر شيخ بهايي را مي‌خواند كه:

هر كه را در سر نباشد عشق يار                 بهر او پالان و افساري بيار

اينها كه شرحشان رفت و ده‌ها قصه و روايت ديگري كه مي‌شود شاهد اين مثال آورد، از عشق قيس و ليلي تا وامق و عذرا تا شيرين و فرهاد تا رومئو و ژوليت و ... و سایر مصادیقی که هر یک از آدم‌ها در کنج خلوت دل خودشان دارند، همه حكايت از آن دارند كه آنکه در کار خلق این هستی بوده و چنين دورِ دنيا را به دور انداخته، جهان را بر محور و اساس عشق بنا نهاده و این عشق هدیه‌ای پاک به انسان است. منظورم از عشق هم همان عشق زميني و به قول فيلم "شام آخر" "عشق يك انسان به انسان است" نه عشق الهي و عارفانه. همان جذبه و كششی که از ازلِ خلقت، چرخ بازی روزگار را به حرکت آورده و به گوهر مهر روغنکاری کرده و تا ابدِ دنیا بر همین رسم آن را خواهد گردانید و خنده‌ها و غریوها و اشک‌ها و سوزهای عاشقانه را توامان به آدمیان هدیه خواهد داد.


برچسب‌ها: عشق, خاطره
+ نوشته شده در پنجشنبه ششم تیر 1392ساعت 18:50 توسط محسن حاجي زين العابديني |

در تمام این سال‌ها، خیلی به تولد و تاریخ آن توجهی نداشتم. یعنی راستش را بخواهید تا سال سوم دانشگاه چیز زیادی از تولد و جشن و این حرف‌هایش به خاطر ندارم. آخر بهتر می‌دانید که توی روستا که در هر خانواده ده دوازده تا بچه هست، کسی اسم بچه ها را هم یادش نمی‌ماند چه برسد به تاریخ تولد و از آن طاغوتی‌تر جشن تولد. وانگهی، اگر بخواهند جشن تولد بگیرند آنقدر تعداد بچه‌ها زیاد است که تعداد ماه‌های سال، یعنی هر ماه یکی هم کفاف آن را نمی‌دهد. آنوقت خانواده باید کار و زندگیش را تعطیل کند و زار و زندگیش را حراج کند و هی ماهی یک جشن تولد و شاید بعضی ماه‌ها دو سه تا جشن تولد بگیرد.

القصه ما هم خیلی توی این باغ‌ها نبودیم تا اینکه ظهر اولین روز خرداد سال 1373 بود که توی خوابگاه فجر دانشگاه فردوسی مشهد تازه خوابیده بودم که دیدم در می‌زنند. برایم عجیب بود که هم اتاقیم (افشین موسوی) این ساعت روز توی اتاق نیست. در را که باز کردم دیدم استادمان آقای جواد یغمایی و سه چهار نفر دیگر از دوستان همکلاسی به همراه افشین جلوی در اتاق ایستاده‌اند. مثل خانم‌هایی که تا یک نامحرم را می‌بینند دنبال چادر و روسری می‌گردند و اولین چیزی را که پیدا می‌کنند روی سرشان می‌اندازند، من هم به ملافه روی تخت چنگ زدم و آن را جلوی خودم گرفتم که با شلوار کردی و عرق‌گیر بیشتر از این آبرویم جلوی استادم نرود. استاد و بچه‌ها وارد شدند و نشستند و من همان‌طور گیج و منگ بودم که چه شده است که استاد با این جمع آمده‌اند اتاق محقر دانشجویی ما؟ کمی گذشت و بچه‌ها گفتند نمی‌خواهی پذیرایی کنی؟ آن وقت هم طبق معمول، در اتاق‌های دانشجویی و خوابگاهی علی‌الخصوص اتاق‌های پسرها چیزی جز چایی به هم نمی‌رسید. من هم کتری را برداشتم و رفتم سراغ آشپزخانه خوابگاه که چایی درست کنم. کتری را گذاشتم و آمدم برگردم پیش مهمانها که تا در را باز کردم دیدم همه شروع کردند به کف زدن و تولدت مبارک خواندن. و من گیج و مبهوت‌تر کمی ماندم تا یادم بیاید امروز اول خرداد و تولد من است. و بعد هم بچه‌ها رفتند و گل و شیرینی و کادو را که توی اتاق‌های دیگر قایم کرده بودند آوردند. و از سربند این تولد خاص شد که که روز تولد برای من هم رنگ و بوی دیگری گرفت. آن تولد علاوه بر اینکه یک سنگ بنای تاریخی برای من بود ویژگی دیگری هم داشت که خاصه‌تر آن را در خاطر من و احتمالا همه دوستان آن زمان زنده نگه داشته. و آن هم ماجرای کادوهای تولدم بود که آنقدر کادوهای سخیفی بودند که قابل اکران عمومی و اسم بردن نیست. ولی هر چه بود اتفاقی شیرین و بیاد ماندنی بود.

چند روزی مانده به اول خرداد امسال، داشتم یک فرم را برای مدرسه فربد پر می‌کردم که یک جائیش نوشته بود سن و من هم طبق معمول که سنم یادم نیست و باید حتما حساب کنم تا یادم بیاید و الا معمولا یکی دو سال جابجا می‌گویم، شروع کردم به حساب کردن که دیدم خیلی عدد رندی است و آن پیچیدگی‌های محاسبه تولد در گذشته را ندارد. از 1352 تا 1392 که شد رقم 40 که یکباره انگار از خواب پریده باشم به این عدد دقیق شدم و دیدم بله این همان عددی است که باید جلوی سنم در فرم بنویسم. اما، مگر این عدد را می‌شد به این سادگی هضم کرد. این عدد، چیزی بود که سال‌های سال وقتی آن را می‌شنیدم همه‌اش تصویر یک آدم جا افتاده‌ی جوگندمی با طاسی وسط سر، با شکمی قلمبه و مشتاق صحبت در مورد ده یازده سال مانده به بازنشستگی و ملول از گرانی و سختی زمانه را به ذهنم می‌آورد. و حالا می‌بینم که رسیده‌ام به سن آن تصویر چندین و چند ساله. خلاصه، فرم را پر کردم اما این عدد چهل دیگر ول کن نبود.

نمی‌دانم دقت کرده‌اید که وقتی آدم به چیزی فکر می‌کند همه چیزهای مشابه آن برایش ناخودآگاه ردیف می‌شوند یا بیشتر به ذهن و چشمش می‌آیند. برای من هم همینطور شد. عدد چهل هی تاب خورد توی زندگیم. اولین چیزی که به ذهنم آمد این شعر بود که وقتی جوان بودیم و تمرین خوشنویسی می‌کردیم استادمان، آقای نظام‌العلماء که شاید آن وقت‌ها چهل ساله بود، خیلی به آن علاقه داشت و یک هفته در میان آن را به عنوان سرمشق بهمان می‌داد و هفته بعد دوباره یادش رفته بود و همان را برایمان می‌نوشت:

چهل سال عمرم تلف شده به خط   سر زلف یار ناید آسان به کف

و بعد هم آن شعر قیصر امین‌پور که می‌گوید: "چهل سال .... و هیچ". و هی اشعار دیگر شاعران در مورد چهل سالگی دوره‌ام کرد. حافظ و سعدی و مولانا و نظامی همه اشعاری در باب چهل سالگی دارند که عجیب بود قبل از این اصلا به نظرم نیامده بودند. نگاه سعدی و حافظ در این باب جالب است:

سعدی:

چو دوران عمر از چهل درگذشت                   مزن دست و پا کابت از سر گذشت

حافظ :

علم و فضلی که به چل سال دلم جمع آورد               ترسم آن نرگس مستانه به یغما ببرد!

در این بین دوستی دو سی دی فیلم بهم داد. یکی دقیقا با این عنوان بود یعنی "چهل سالگی" که عزت‌الله انتظامی و لیلا حاتمی در آن بازی کرده‌اند و یکی دیگر هم "قیصر بعد از چهل سال" که دیدن آنها در آستانه چهل سالگی لطف خاصی داشت.

با خودم فکر می‌کردم که مگر چه اتفاقی خاصی افتاده که این عدد این طور مهم شده و ذهن مرا به خود مشغول کرده است؟ به نظرم رسید که زندگی مثل یک قله است. از وقتی به دنیا می‌آئیم شروع می‌کنیم از دامنه این کوه بالا رفتن و دائم نگاهمان به قله است و تمام تلاشمان برای رسیدن به آن است. یک پهنه گسترده و افقی روشن پیش رو داریم و همین نگاه رو به جلو، تمامی ویژگی‌های جوانی و رشد و پیشرفت را به وجود می‌آورد. اگر خوشبینانه به زندگی نگاه کنیم و عدد عمر را 80 تلقی کنیم، آدم در چهل سالگی به قله می‌رسد و ناگزیر باید به راهش ادامه داده و سرازیری قله را در پیش بگیرد. و حالا دیگر قله‌ای جلوی چشم آدم نیست و همه آنچه هست قله‌ی پشت سر گذاشته شده است و نگاهی که دائم در لا به لای اتفاقات و خاطرات گذشته به دنبال دستاویزی برای بودن می‌گردد. و شاید همین است که 40 را خاص کرده. گذشته از همه چیزهایی که در فرهنگ‌های مختلف در مورد چهل سالگی می‌گویند، همین که آدم احساس می‌کند کمی زیر پایش سست‌تر شده و به قول "یوستین گوردر: زندگی بس کوتاه است و ما چیزهای کمی درباره آن می‌دانیم" و همین که چیز زیادی از زندگی مفید آدم باقی نمانده، تشویشی در روح آدم پدید می‌آورد.

اما اینها به این معنی نیست که آدم وقتی از چهل گذشت دیگر گیوه‌ها را بکند و یک گوشه‌ای کز کند و با تصویر خود در آستانه پیری منتظر مرگ باشد. جوانی به ذهن و دل آدمی است و اگر هر روز را یک روز جدید برای تجربه، کشف، آموختن، مهر، نیکی و خردورزی بپنداریم و همچنان هر روز، یک قله برای خودمان بیافرینیم و با نگاه به آن قله زندگی را موج و سیل بدهیم، چیزی از جوانی کم نداریم اگر چه "پیر سال و ماه" باشیم.

و من خوشحالم که در بر سر در آستانه چهل سالگیم – که خیلی به غلط آن را دروازه پیری می‌پندارند- این را نوشته‌ام که:

معجزه

جاری ذهن و دست ماست

و هیچ

شاهزاده‌ی سوار بر اسب سپیدی

جز از لای انگشتان ما

نخواهد تراوید.


برچسب‌ها: چهل سالگی, تولد
+ نوشته شده در سه شنبه هفتم خرداد 1392ساعت 15:50 توسط محسن حاجي زين العابديني |

این مطلب، که خاطره‌ای از کودکی و گذشته من است را برای دوست خوب و خیلی قدیمی آقا مهدی نوشته‌ام. روزگاری که در عین همراهی با دلهره‌های طبیعی هر کودک و نوجوان، لحظه‌های خوش و فراموش ناشدنی بود.

********

بوی کودکی

دارم از کنار چمن‌های تازه کوتاه شده اتوبان با سرعت کمی رد می‌شوم. آخر هر وقت اینجا می‌رسم سرعتم را کم می‌کنم که این همه سبزه و گل و ریحان را بهتر ببینم. یکهو یک بوی آشنا از گذشته‌های خیلی دور به مشامم می‌رسد که دیگر عنان و اختیار از کف می‌دهم و همانجا در تو رفتگی اتوبان نگه می‌دارم. پائین می‌آیم و خودم را به چمن‌ها می‌رسانم و تا می‌توانم بو می‌کشم و سرآخر هم همانجا توی چمن‌ها دراز می‌کشم.

حالی پیش می‌آید که تلفیقی از خاطره و دلتنگی و حسرت و در عین حال لذت است. خودم را در آن یونجه‌زار حس می‌کنم که عاشقش بودم. آخر ما از نعمت چمن‌های شهری شیک و پیک محروم بودیم اما یونجه زارها وقتی کوتاه بودند، همیشه مجذوبم می کردند و احساس می کردم توی یکی از آن چمنزارهای توی فیلمها هستم. عاشق آن سبزی و تر و تازگی یونجه های تازه روئیده و کوتاه بودم که یک لحاف سبز را می مانست که در انتها به درختهای آلبالو و بعد هم به درختهای بلند گردو ختم می شد. اگر اردیبهشت بود که دیگر به باغی از باغهای بهشت مبدل می شد. آخر در سمت چپش، بعد از آلبالوها گلهای زرد بود که کل دیواره باغ همسایه را می پوشانید. و سمت راست یونجه زار هم که آدم را به یاد باغهای معلق بابل می انداخت. چرا که یکدست سرخ سرخ بود و پر از گلهای محمدی که ما به آن گل سرخ می گفتیم. عطری دلاویز می پراکند که مدهوشمان می کرد.

ادامه در وبلاگ مهدی: http://mehdihaji.blogfa.com/post/132


برچسب‌ها: خاطرات, کودکی, مهدی زین‌العابدینی
+ نوشته شده در دوشنبه سی ام اردیبهشت 1392ساعت 11:54 توسط محسن حاجي زين العابديني |

روز معلم امسال، با سال‌های دیگر متفاوت شده است. غمگینی فراق معلمی بزرگ در این روزِ مبارک، دوچندان شده است. هر کس به طریقی احساسش را بیان کرده و از داغش گفته.

سمیه خانم نادی، که برای مشتریان دلگفته‌ها نامی آشناست، بعد از یک چله‌نشینی، مهر سکوتش را شکسته و مثل هر سال، این معلم قدیمی را بی هدیه نگذاشته. او که به قلمی خاص رسیده و بارقه‌هایی از نگارشی متفاوت و مختص یک نویسنده جوان را در نوشتارش دارد، دو مناسبت روز معلم و فراق استاد بزرگمان را توامان برایمان به قلم آورده. امید داریم که سال‌های سال بنویسند و بدانند که رسالت هر کسی که خداوند موهبت بزرگ توانایی نوشتن را به او هدیه کرده، نوشتن و نشر نوشتن است. و اینکه هر نوشته‌ای، بی‌خواننده به سترونی ابدی می‌پیوندد. خداوند این موهبت را هم به من ارزانی داشته که همیشه آدم‌های خوب و به ویژه شاگران نازنینی دورم باشند که اگر باجبار هم بخواهم که بنویسند و منتشر کنند، حرمت معلمیم را پاس بدارند و این بیشترینشان را از این کمترین دریغ ندارند. امید که همه دوستان خوب حلقه دلگفته‌ها، مداوم از زندگی و سرسلسله مهرورزی‌های بی‌پایان جهان، یعنی عشق بنویسند.

**********

کتاب بیوتن رضا خان امیرخانی را گرفته‌ام دستم. نه اینکه دوست دارم رمان ایرانی بخوانم، نه. من اصلا انتخابش نکرده‌ام. یکی از دانشجوها سر کلاس به من داد وقتی در لابلای  مباحث خارج از کلاس فهمید اهل خواندنم ولی نفهمید که خارجی را به ایرانی ترجیح می‌دهم. نه اینکه سبک  امیرخانی  را دوست نداشته باشم ولی نمی‌دانم چرا ایرانی جماعت، حتی نویسنده‌اش، حتی از نوع خوبش همیشه خط داستانیش با یک رشته همیشه پرتکرار عاشقی شروع می‌شود. همیشه به یک ماجرا خط می‌شود. زن و مرد. تقابل این دو گونه زمینی یا شاید آسمانی. به قول امروزی‌ها زوج و فرد. کدام فردند کدام زوج نمی‌دانم. انگار به تنهایی فردند و در کل زوج محسوب می‌شوند. دوستانم می‌گویند اینکه عادی است. اینکه دوستشان نداری. اینکه این رمان‌ها بیشتر برای سن نوجوانی و ورود به جوانی نوشته می‌شوند؛ وقتی آدم آرامانگراست و رویایی. ولی من قبول ندارم. چون من الانش هم از همه آدم‌های دور و برم آرمانگراتر و رویایی‌ترم. ایده‌آلیست نیستم و نبوده‌ام. اما به هر حال بیوتن در دستم است و ارمیای داخلش بر روحم سوهان می‌کشد. چون افتاده در دنیایی دیگر از دنیای خودش. مثل حالای من. نمی‌دانم کجا هستم. به قول ارمیا نیمه مدرنم با نیمه سنتی‌ام در جنگ است. جنگی خونین. و من نمی‌توانم میانه هیچ کدامشان را بگیرم و همچنان ارمیای ذهنم در من فریاد می‌کشد. بغضی عجیب و مبهم راه چاه گلویم را سد کرده است. نمی‌دانم چرا چشمهایم برای بارانی شدن مقاومت می‌کنند. امروز بعد از دقیقا 39 روز تصمیم گرفتم خودتحریمی را بشکنم. 39 روز است به خیلی جاها در دنیای جادویی مجازی  سر نزده‌ام. 39 روز است هیچ وبلاگی نخوانده‌ام بجز یکی؛ آنهم بخاطر اینکه ویرایش نوشته‌هایش با من است. تازه متولد شده و صاحبانش نگهداریش را نمی‌دانند.  39 روز است دلگفته‌ها را که دیگر خواندنش در زندگیم عادت شده بود را ندیده‌ام. از روی پیش‌فرض صفحه لپ‌تاپ خانه و کامپیوتر محل کارم برداشته‌ام. بالاخره دوستم به آرزویش رسید که بردارمش. بارها گفته است تو که می‌دانی ابزار آمارگیری هر بار ورود به وبلاگ را ثبت می‌کند. گفتم ثبت کند. گفت با پیش‌فرض کردن صفحه، آمار جعلی برای صفحه درست می‌کنی. می‌گویم دکتر ما که دنبال امار نیست. مگر مهم است؟ می‌گوید کسی که برای صفحه‌اش آمار شمار می‌گذارد حتما هدفی دارد که برایش مهم است. من گوش نمی‌دهم. می گوید شاید آی پی چک می‌کند. می‌گویم مهم نیست. می‌گویم اینکه پیش‌فرض است برای این است که حفظ کردن آدرس‌ها و تایپ کردنشان حوصله‌ام را سر می‌برد. می‌گوید استاد تو که ماهی یکبار مطلب می‌گذارد خب بگذار در علاقه‌مندیها. می‌گویم حوصله ندارم انتظار بکشم که باز شود. اینطوری همیشه باز است. از طرفی همین همکار بغل دستی‌ام هم هر روز از روی رایانه من دلگفته‌ها را می‌خواند و می‌گوید بیشتر به من می‌چسبد. البته او برخلاف من که نوشته‌ها برایم مهم است کامنت‌های وبلاگ را مدام چک می‌کند. همین همسایه بغلی و همین همسایه دو تا بالاتر اتاقم هم دلگفته‌ها را از روی کامپیوتر من می‌خوانند. سه‌شنبه‌های شلوغ و پر از جلسه من و یک‌شنبه‌های کمیته اخلاقی و چهارشنبه‌های شورای پورتال و دوشنبه‌های کمیته آمار برای انها زنگ تفریح دلگفته‌هاست. ولی بالاخره برش داشتم. دکتر را از این آمارهای جعلی خلاص کردم. همه همسایه‌هایم اعتراض کردند. کلی قهر کردند. گفتم نخود نخود هر که رود خانه خود. من همه چیز را تحریم کرده‌ام. حتی دلگفته‌ها را. گروه 5+1 و 6+7 و 10منهای یک. این عدد در عددها هم نمی‌تواند تحریمم را بشکند. و الان 39 روز شده. طاقت آورده‌ام. هیچ خبرگزاری هم نرفته‌ام. حتی لیزنا خبرگزاری خودمان. امروز نفسم تنگ شد ناگهانی. گفتم بروم خبرگزاری را ببینم. لپ‌تابم همیشه روی میز است و همیشه به لطف ADSL متصل به اینترنت. لیزنا در بخش علاقه‌مندیهاست. بازش کردم. اولین خبر "دکتر عباس حری درگذشت".

یخ کردم.  زبانم انگار بند آمده بود. لپ‌تاب روی پایم خشک شد. چون پایم هم زیر آن خشکیده بود. حتی خبر را بازش نکردم. عنوان گویا بود. اینکه امروز نفسم تنگ شده بود پس دلیل داشت. یکبار دیگر هم نفسم تنگ شده بود. همدان بودم. من را برده بودند که از نفس تنگی در بیایم. از فکر مردن در بیایم. ولی یکهو نفسم آنجا هم تنگ شد. فضای باز گنجنامه داشت خفه‌ام می کرد. بلال داغ  در دست قدیس ماند. نمی‌توانستم بگیرم. زنگ زدم به دوستم. گفتم دلگفته‌ها را چک کند. نمی‌دانستم چرا ولی حسم می‌گفت اتفاق کتابدارانه‌ای افتاده است. می‌دانست که رفته‌ام که به مرگ نیندیشم. گفت چیزی نبود. می‌دانستم که هست. کلامش می‌لرزید. روز یکشنبه رسیدم سر کار. پیش فرض صفحه، دلگفته‌ها را باز کرد. مثل همیشه. "چه غمگینانه سفر کرد اسماعیل". فکر کنم همین جمله بود. آنجا هم پایم خشک شد. آنوقت هم زبانم بند آمده بود. زنگ زدم به دوستم. حرف نزده گفت دکتر همه چیز رو خراب کرد، آره؟؟؟ همه سفر همدان و همه فکر نکردن به مرگ و همه زندگی کردن تو رو. دوباره باید از اول شروع کنیم نه؟؟ هیچی نگفتم او هم هیچی نگفت. و الان دوباره نفسم تنگ شده، زبانم بند آمده و پایم خشک شده است و همچنان ارمیای سنتی از فراز ارمیای مدرن ذهنم فریاد می‌کشد که گریه کن و ارمیای مدرن ذهنم دو دستی راه اشک‌هایم را سد کرده است و من همچنان نمی‌دانم میانه کدام طرف را بگیرم.  فرقش در این است که من حبیبی را بارها دیده بودم. با او همکلام شده بودم. نیمه سنتی‌ام او را دیده بود ولی استاد را اصلا ندیده بودم. نیمه مدرنم او را اما دیده بود. ولی حتما فرق نمی‌کند چون برای هر دو شان خشکم زده است. کتاب بیوتن رضا امیرخانی در دستم است و خودم را بی وطن می‌بینم انگار در این خرابات کتابداری. شوکه شده‌ام. نمی‌دانم چه کنم. من که ندیدمش پس چرا ناراحتم. استادم نبوده. من کلاس درسش را ندیده‌ام و کلامش را حس نکرده‌ام. ولی چرا بغض کرده‌ام. انگار فاجعه‌ای رخ داده است. نیمه سنتی‌ام ناگهان می‌گوید روز معلم نزدیک است، نیمه مدرنم می‌گوید بی‌خیال. این هم جزء خودتحریمی‌ها بود. نمی‌خواهی که بشکنیش. من اینجا دیگر طرف ارمیای مدرن را می‌گیرم: نه. باز در ذهنم فریادی می‌شنوم که چرا؟؟؟؟ و می‌گویم تا الان برای این بوده که می‌خواستم بعد از چند سال همه چیز آرام و ساده باشد. تا استاد عزیزم شاگردش را از همان ایمیل‌های ساده‌ی چندجمله‌ایِ بی‌ریایِ بی‌ تکلفِ گاه و بیگاهش محروم نکند. دلم می‌خواهد معمولی باشم مثل قبل، تا استادم هم من را معمولی ببیند و مجبور نباشد هر دفعه به قورباغه‌های قورت داده نشده فکر کند. ولی الان یک دلیل دیگر هم دارد. الان نمی‌دانم آیا درست است به کسی که تقریبا می‌شود گفت یک همکار و یک استاد و شاید یک رفیق را از دست داده روز معلم را تبریک گفت یا نه؟ آیا معنایی دارد یا نه؟

نیمه سنتی‌ام فریاد می‌کشد اگر رفتن استاد نبود تحریم را می‌شکستی؟ نیمه مدرن باز فریاد می‌کشد نه. نیمه سنتی می‌گوید پس از رفته‌ها مایه نگذار. کتاب امیرخانی در دستم است و خبر رفتن یک استاد و روز معلم و ارمیاهای ذهنم مرا دوره کرده‌اند. چرا؟ من که حری را ندیده بودم. آیا واقعا ندیده بودم؟ به خودم می‌گویم چقدر ساده‌ای. الان کلی مسئول و کلی مشاور و کلی... که دکتر حری را تا الان ندیده بودند و اگر هم دیده بودند جز اینکه خون به دل خودش و کتابداری کنند کار دیگری نکرده‌اند میراث‌خورش می‌شوند. ادعای رفاقت می‌کنند. چه رفاقتی! حالا جاهایی را با استاد رفته‌اند که دکتر هرگز ندیده بوده. حرفهایی را با استاد نجوا کرده‌اند که دکتر روح زنده‌اش هم خبر نداشت چه برسد به روح رفته‌اش. کلی بیانیه و سوگنامه و غم‌نامه صادر می‌شود. آنهایی که اگر بگویی یک کتاب از استاد حری فقط نام ببر نگاهشان را از تو بر می‌گردانند. تو چقدر ساده‌ای. نیمه سنتی ارمیایی‌ام فریاد می‌کشد: تهمت نزن. نیمه مدرنم می‌گوید حقیقت را نمی‌شود انکار کرد.

حالا با خودم می‌گویم ندیده‌ام او را مگر؟ شاید ندیده‌ام. مگر گزارش‌نویسیش را بارها نخواندم تا به آیین نگارش علمی رسیدم و توانستم پایان‌نامه‌ام را در پناه این کتابش بنویسم. بند بند استناداتم از حرف‌های استاد امانت گرفته شده است. من مگر اخلاق نوشتن را با اخلاق انتشارتش نیاموخته‌ام؟ من مگر کتابداری را از لابلای اطلاع‌شناسی یاد نگرفتم؟ مگر وقتی که روزِ آزمون دکترای دانشگاه آزاد نشسته بودم و همه می‌گفتند فلان سوال جوابش در کدام منبع بود همچنان که با خودم می‌گفتم مگر آزمون دکترا امتحان کلاسی دانشگاه است که جواب سوالش منبع یگانه‌ای داشته باشد؟ شما باید دانش پاسخ دادنش را داشته باشی. ولی مگر برای بیش از نیمی از سوال‌ها نگفتم مقاله‌ای در اطلاع‌شناسی در مورد این موضوع بود و من خوانده‌ام؟ و آیا مگر نگاه استاد در سطر سطر اطلاع‌شناسی نبود؟ مگر اطلاع‌رسانی را در مجموعه مقالات تخصصی‌اش نیاموختم؟ آیا فاصله اطلاعات تا کوانتوم را مگر با استاد طی نکرده‌ام؟ مگر برای من کلمه اصطلاحنامه همزاد استاد نیست؟ مگر من پریسا و پایان‌نامه‌اش را با استاد نمی‌شناسم. راستی پریسا، می‌دانم در این لحظه که حال هیچ کسی خوب نیست حال پریسا از همه بدتر است. کاش می‌توانستم با او حرف بزنم.

مگر برای شاگرد کسی بودن باید حتما سر کلاسش بود؟ مگر نباید از او آموخت؟ نیمه سنتی و مدرنم هر دو این بار فریاد می‌کشند تو هم که بیخود و بی‌جهت خودت را وصل کردی به استاد و من ساکت می‌شوم . نیمه سنتی می‌گوید میراث‌خور، نیمه مدرن می‌گوید سوءاستفاده‌چی.  به خودم می‌گویم من استادان خوبی داشته‌ام. این شانس را داشته‌ام که استادانی داشته‌ام که برایم کم نگذاشته‌اند. استادانی داشته‌ام که هنوز هم در نشئه آنچه که به من یاد داده‌اند سرم را در کتابداری بالا گرفته‌ام. استادانی داشته‌ام  که از همه آن آب حیاتی که سیرابم کرده‌اند الان من می‌توانم دوستانم را یاری کنم و دیگران را نقد. استادی داشته‌ام که تواضع را در من نهادینه کرده است و به من آموخته است که برای هر بن‌بست علمی همیشه راهی برای رسیدن به هدف هست. ولی با همه این شانس‌ها، من دکتر حری را ندیده‌ام. کلاس درسش را لمس نکرده‌ام. کلامش در گوش جانم زمزمه نشده است و او الان رفته است و من هرگز هم در آینده او را نخواهم دید. کتاب بیوتن در دستم خشکیده است و من انگار در این خرابات کتابداری بیوطن گشته‌ام.

در همه این تشویش‌ها به این فکر می‌کنم که برای ساده بودن امسال و روز معلم چه بهانه‌ای دارم. می‌دانم که استاد می گذارد پای این حرف قبلیش که گفته بود بدحساب است. بخاطر نوشته روز دفاع و عصبانیت من که برایش خط و نشان کشیدم. ولی من حتما خواهم گفت شما بد حساب نیستید. من گرانفروشم و چون                   نمی‌توانم خودم را اصلاح کنم تصمیم گرفتم اصلا چیزی نفروشم. دارم این عادت به زور فروختن نوشته‌ها را به شما ترک می‌کنم. مثل همه چیزهایی که در این 39 روز ترک کرده‌ام. هر چند که من به واسطه کس دیگری مجبور به فروختن می‌شوم گاهی. اصلا برای خاطر ترک این عادت بد و ادب کردن همه آنهایی که باعث این عادت بد شده اند همه عادت‌های دیگر را هم در این 39 روز ترک کرده‌ام. دوست خارجیم یا به قول خودش هم‌بحث غیرایرانیم گفت اینکه تصمیم گرفتی معمولی باشی اعصاب آدم را خرد می‌کند و عین خودخواهی است. چون ما به آن یکی نسخه شما عادت کرده‌ایم. نمی‌دانم. تغییر برای همه انگار سخت است. هم برای کسی که تغییر می‌کند و هم برای کسی که تغییر را می‌بیند. ولی نیمه مدرنم بر سر نیمه سنتی‌ام فریاد می‌کشد که همه عادت می‌کنیم. و نیمه سنتی می‌گوید پس دستانت را از مسیر چشمهایش بردار تا گریه کند برای سوگواری استادی که رفته. عادت‌هایی که ترک کرده و خاطره بازی که رها کرده. روز معلمی که غریب مانده و برای ارمیای بیوتن که شماره و آدرس قبری را مید‌هد که قرار است در آن دفن شود... .

                      8 اریبهشت 92  ساعت : 2:30 بامداد.
برچسب‌ها: روز معلم, دکتر عباس حری, سمیه نادی راوندی
+ نوشته شده در پنجشنبه دوازدهم اردیبهشت 1392ساعت 11:21 توسط محسن حاجي زين العابديني |

کتاب عزیز "شما که غریبه نیستید" هوشنگ مرادی کرمانی مانند یک فیلم است که با سکانس صبح عیدی آغاز می‌شود که بچه های مدرسه به دیدار معلم روستا که دایی "هوشو" کوچولو است آمده‌اند. هوشو هم مسئول گردآوری عیدی های بچه ها و ضبط و ربط مرغ و خروس‌های عیدی است. این تکه کتاب همیشه مرا یاد عیدهای خودم و تصویر ذهنی ام از نوروز می اندازد. همان صبح های روستایی که خیلی خیلی زودتر از صبح های شهری بود و تقریبا خروس خوان سحر بود که با تمام شوق و ذوقمان بالاخره انگار معشوقی هزارساله را در آغوش کشیده باشیم، لباس های نو را تن می کردیم و راهی خانه پدر بزرگ می شدیم که البته آن طرف حیاتی بود که ده دوازده خانواده در آن زندگی می کردیم – مانند خانه پر همسایه "کتاب همسایه های" احمد محمود – آنجا با آن دیوارهای سبز مغز پسته ای براق، از خیلی وقت قبل تر صبح شده بود و هر چقدر هم زود می رسیدیم هم یکی دو خانواده دیگر از عموها و عموزاده ها آنجا بودند و هم اینکه مادر بزرگ غر می زد که چرا اینقدر دیر کرده اید. همیشه هم به مدد سرمای نوروزی که آنجا داشتیم بساط کرسی و سماور گوشه اتاق مادر بزرگ برپا بود که برای ما گنجی بود در کنج سمت راست کرسی خزیدن و هی به انتظار نشستن. آن وقتها انگار هنوز برنامه صبر و تحمل روی وجود بچگی ما نصب نشده بود. به همین خاطر، تا دست پدر بزرگ هر حرکتی می کرد تمام قلب ما می آمد توی دهنمان که الان لابد می خواهد عیدی بدهد و خدا کند پول کاغذی بدهد. پدر بزرگ هم که انگار با واژه عجله بیگانه بود و خیلی روی ایشان صبر و تحمل نصب شده بود. تا آخر پذیرایی و بعد هم به روی مبارک نمی آورد و ما نصف گوشت تنمان زمین می ماند که نکند یادش رفته باشد و نکند امسال نمی خواهد عیدی بدهد.

خلاصه، مادر بزرگ مثل یک ناجی افسانه ای وارد گود می شد و به پدر بزرگ می گفت که عیدی بچه ها را بدهد و وقتی پدر بزرگ به روی خودشان نمی آورد، خودش دست می کرد و از کیسه توی سینه اش چند سکه ای در می آورد و غرغرکنان به جان پدر بزرگ حسابی روح ما را شاد می کرد. بعد از اینکه خیالمان بابت عیدی راحت می شد و به قول معروف خرمان از پل گذشت که دیگر عیدی را داده اند تازه بساط شیطنت و بازی دور کرسی و بعد هم روی کرسی به راه می شد.

بعد از خانه پدر بزرگ دیگر دور آبادی راه می افتادیم و خلاصه تا ساعت صبحانه شهری ها، نصف روستا را دیدن کرده بودیم. همیشه هم این سئوال برای من پیش می آمد که آخر چرا همه خانه ها را همان روز اول باید برویم و بعد روزهای دیگر حوصله مان سر برود. خلاصه، بعد از ظهر روز اول نوروز هم به عید دیدنی فامیلهای شهری می گذشت.

آن وقتها رسم بود که شهری ها شیرینی های خانگی درست کنند که ما عاشق "پادرازیهایش" بودیم. همه هم یک مدل و یک طعم بودند. یک قسمت شیرین عید دیدنی هم منزل یکی از بزرگترهایی بود که مغازه لوازم التحریر فروشی داشت. همیشه، برای عیدی به ما آلبوم، مداد رنگی، تقویم، دفترچه یادداشت و بعضی وقتها کتاب می داد. عیدی هایی که هیچ وقت از خاطرمان نمی رفت. همه پولهای عیدی دیگران با اینکه خیلی بیشتر از ارزش این لوازم التحریر بود، ولی هیچ کدام باندازه این عیدی ها در خاطرمان نمی ماند.

یکی از سرگرمیهای عیدمان جمع کردن پوست تافی های عیدی قدیم بود. نمی دانم دیده اید یا یادتان هست. یک نوع شکلات به اسم تافی که مربع بود و رنگهای مختلف بود. بعد هم با آنها "قاب بازی" می کردیم و یا کلی می بردیم یا اینکه همه قابهایمان را می باختیم که مصیبت عظمایی بود برای خودش.

یکسال عید، مادرم پولهای عیدی ام را گرفت و باضافه همه پولهای دیگری که در طول سال جمع کرده بودم رفت و برایم یک تکه طلا که عبارت بود از یک فروند "النگو" خرید که یعنی از الان برنامه ریزی کنیم برای آینده و خلاصه این النگو بساطی شده بود برای ما. هر وقت گعده های زنانه فامیلی در می گرفت یکی دوباری این النگوی ما سوژه می شد و خانمها می فرمودند که حالا که النگو دارد بد نیست که آن النگو را ببریم و خلاصه برایش صاحبی دست و پا کنیم و از این دست حرفهای زنانه که هم دلمان را آب می کرد و هم خیلی وقتها خجالت زده مان می کرد.

حسن ختام تعطیلات نورزوی هم شیربرنج نهارهای سیزده به در بود که تا ظهرش طلایی و شیرین و عالی و از ظهر به بعدش که معمولا باران هم می‌گرفت، عزا و ماتم فردای مدرسه رفتن بود.
برچسب‌ها: عید, نوروز, عیدی
+ نوشته شده در پنجشنبه یکم فروردین 1392ساعت 22:18 توسط محسن حاجي زين العابديني |

یکی از اتفاقات مهم امسال برای من، برنامه "کتاب فرهنگ" بود. سال گذشته 6 بهمن 1390 بود که وقتی پایم را روی آخرین پله‌ی خروجی "زیست خاور" مشهد گذاشتم تلفنم زنگ زد و خانمی از من برای شرکت در برنامه‌ای به اسم "کتاب فرهنگ" –که آن وقت اسمش را نشنیده بودم و بعدا فهمیدم تقریبا هیچ یک از دوستان کتابدارام هم نشنیده‌اند - دعوت کرد. آن وقت برنامه به صورت زنده و از ساعت 8 تا 9 شب روزهای شنبه از رادیو فرهنگ پخش می شد و من در روز 8 بهمن در این برنامه شرکت کردم. گویا برنامه از اولین شنبه مهرماه 1390 (احتمالا 4 مهر) شروع شده بود. یادم است آنقدر برای این برنامه هیجان و انرژی داشتم که نمی‌توانستم یکجا بند شوم. این برنامه مقدمه‌ای شد تا یک بار دیگر در آن برنامه دعوت شوم، یعنی درست روز 22 بهمن 1390. حالا نمی‌دانم دلیلش حرف‌ها و انرژی و شور و شوقم بود یا اینکه برای آن روز تعطیل کس دیگری جواب مثبت نداده بود. مثل فیروزه جزایری دوما که در مقدمه یکی از کتاب‌هایش نوشته بود هر جا که مرا دعوت می‌کنند اول خوشحال می‌شوم که اینقدر مهمم. بعد از پرس و جو متوجه می‌شوم که گزینه اول خالد حسینی بوده که نیامده و بعد یکی دو نفر دیگر و آخر هم که هیچ کس نمی‌رود، می‌آیند سراغ من و خلاصه کار جوش می‌خورد. یا هوشنگ مرادی کرمانی که در مراسم "گل آقا" می‌گفت: برای این مراسم که به من زنگ زدند تا سخنرانی کنم خیلی خوشحال شدم و کمی مغرور شدم که بالاخره در یک مجلس حسابی از من دعوت شده و من چقدر مهم شده‌ام. اما بعدا فهمیدم که چندین و چند نفر قبل از من دعوت شده‌اند و آنها قبول نکرده‌اند و مجبور شده‌اند بیایند سراغ من.

بگذریم. من آن برنامه 22 بهمن را هم با همان شور و شوق و انرژی شرکت کردم و البته بعد از آن شب، برنامه تقریبا در جامعه کتابداری شناخته شده و مورد توجه قرار گرفت چون از صبح همان روز شروع کردم به معرفی و ارسال خبر در مورد برنامه و این برنامه پرمخاطب و پیامک باران شد.

این برنامه همچنان ادامه داشت تا اینکه 23 خرداد امسال آقای جهرمی گرامی که آن وقت‌ها سردبیر برنامه بودند تماس گرفتند و فرمودند که می‌خواهند "کتاب فرهنگ" را با ساختاری نوتر و در زمانی جدید پخش کنند و خود ایشان هم دیگر نمی‌توانند همکاری کنند و دنبال کسی می‌گردند که سرش درد کند برای این کارها و به من رسیده‌اند. من هم مثل دختران دم بخت که توی دلشان از خبرهای خوش قند آب می‌شود حسابی کیفور شدم اما کلاس هم گذاشتم و گفتم باید فکر کنم و شاید بخواهم ادامه تحصیل بدهم  و از این حرف‌ها. خلاصه، قرار و مدارها گذاشته شد و قرار شد طرحی بدهیم و خدمت مدیره محترم گروه فرهنگ و هنر رادیو فرهنگ یعنی سرکار خانم زندیان برسیم که روز 27 خرداد خدمت ایشان رسیدیم و خلاصه روز پنجنبه 1 تیرماه 1391 ضبط برنامه کلید خورد و سه برنامه اول کتاب فرهنگ ضبط شد و روز شنبه 10 تیرماه نیز اولین برنامه سری جدید کتاب فرهنگ از ساعت 10 تا 11 صبح با موضوع "خوانش انتقادی" با حضور آقای سید ابراهیم عمرانی عزیز و صدای مهمان تلفنی آقای دکتر نورالله مرادی گرامی پخش شد.

در این برنامه که تا الان 34 قسمتش پخش شده، خاطرات و اتفاقات زیادی افتاده است. سختی‌های فراوانی هم داشته است. چون باید به عنوان سردبیر برنامه دائم به فکر محتوا و هماهنگی برنامه باشی. استودیو که مشخص شد مهمان‌ها را انتخاب کرده با آنها هماهنگ کنی و بعد هم آفیش و اعزام خودرو برای آنها و هزار و یک کار ریز و درشت دیگر. اما با این همه همچنان جزء کارهایی است که واقعا عاشقانه دوستش داشته و دارم و برای بهتر شدنش هر کاری می‌توانسته‌ام کرده‌ام و هر هزینه‌ای لازم بوده پرداخت کرده‌ام.

حالا برای خاطر شما و اطلاع از اتفاقات برنامه، برخی از اتفاقات و خاطرات آن را اینجا ذکر می‌کنم:

-         آفيش‌: یکی از مهمترین گرفتاری‌های صدا و سیما موضوع آفیش و ورود و خروج است. سخت‌گیری بیش از حدی وجود دارد و همیشه دل مرا لرزانده. آخرین باری که داشتم وارد صدا و سیما می‌شدم اشکالی در آفیش خودم بود به راننده گفتم من هر وقت بخواهم وزن کم کنم، راه خوبی دارم. یک سر می‌آیم در ورودی و گیت صدا و سیما و خود بخود قسمت اعظم گوشت تنم آب می‌شود. یک روز قرار بود برنامه‌ای با حضور امیر اصنافی ضبط کنم و قرار شد با هم برویم. رفتیم و اسم من مشکلی نداشت اما گفتند که اسم امیر نیست. اتفاقا آن روز باید سه تا برنامه هم ضبط می‌کردیم. خلاصه نشان به آن نشان که نزدیک 45 دقیق دم در علاف بودیم و هی مدام با قسمت آفیش و تولید و حراست و تهیه کننده و ... تماس می‌گرفتیم و می‌گفتند آفیش است و مشکلی نیست اما در سیسم حراست نبود و خلاصه حسابی کلافه‌مان کردند. دست آخر فهمیدیم که اسم ایشان را به جای اینکه "اصنافی" بنویسند "انصافی" نوشته‌اند. چند بار دیگر هم مهمان‌هایمان همین طوری معطل شدند که با هر مشقتی بوده خلاصی یافته و به برنامه رسیده‌اند.

-         برنامه‌های سفارشی: معمولا در مناسبت‌های مختلف اعلام می‌شود که باید ویژه برنامه داشته باشیم. این ویژه‌برنامه‌ها از سخت‌ترین قسمت‌های برنامه است. معمولا باید یک جورایی موضوع برنامه را با موقعیت همساز کنی و بعد هم مهمان‌های حضوری و تلفنی را هماهنگ کنی. اولا پیدا کردن مهمان‌هایش خیلی سخت است. باید کسی را پیدا کنی که معتبر باشد و بتواند موضوع تخصصی خودش را با خط برنامه که کتاب و مطالعه و دانایی است هماهنگ کند. ضمن اینکه چون اغلب خارج از حوزه ما هستند پیدا کردن و هماهنگی و توجیه آنها خیلی سخت است. آدم‌های حوزه خودمان یعنی کتابداری و اطلاع‌رسانی را می شناسیم و آنها هم همیشه لطف دارند و با یک تماس می‌شود هماهنگ شد. اما مهمان‌های حوزه‌های دیگر کلی گرفتاری دارند و تازه کلی هم کلاس می‌گذارند و به این راحتی نمی‌شود آنها را سر برنامه حاضر کرد. هر وقت برنامه‌های مناسبتی به پستمان می خورد غصه‌ام می‌گیرد.

-         ممنوع‌الورود: در یکی از برنامه‌های مناسبتی یک استاد محترم را هماهنگ کردیم و با دلی آرام روز ضبط آمدیم که برنامه را ضبط کنیم. یک برنامه ضبط شد و وقتی از استودیو آمدم بیرون که برنامه بعدی را ردیف کنیم، تهیه کننده اعلام کرد که مهمان برنامه بعدی با مشکلی مواجه شده که نمی‌تواند وارد شود. پرس و جو کردیم و گفتند که آن مهمان معظم ممنوع‌الورود به صدا و سیما هستند. حالا مانده بودیم چگونه به ایشان خبر بدهیم. با کلی خجالت تماس گرفتیم و موضوع را گفتیم و خوشبختانه آن مهمان محترم هم انگار برایش چیز طبیعی بود، بدون هیچ مشکل و ناراحتی پذیرفت و به منزل برگشت و مجبور شدیم یک روز دیگر آن برنامه را با مهمان دیگری ضبط کنیم.

-         پوشش مهمان‌ها: باز دوباره یک روز ضبط داشتیم و قرار بود بعد از ضبط اول، مهمان بعدی و ضبط بعدی را برویم. وقتی از استودیو بیرون آمدم دوباره گفتند که مهمان‌مان مشکل دارد و نمی‌تواند وارد شود. مشکل این دفعه به پوشش ایشان بر می‌گشت و فرمودند که چون مانتویشان كوتاه است نمی‌توانند وارد شوند. بازهم با خجالت و ناراحتی به ایشان اعلام کردیم و البته ایشان هم لطف کردند و علی‌رغم میل باطنیشان به احترام برنامه مانتو عاریتی حراست را پوشیده و آمدند و اتفاقا برنامه خیلی خوب و پرمخاطبی را هم با هم ضبط کردیم.

-         لپ تاپ: معمولا ورود لپ تاپ، دوربین، فلش و ...  به صدا و سیما ممنوع است. دوباره در برنامه‌ای دیگر بودیم که اعلام کردند مهمان بعدی نمی‌تواند وارد شود. دلیلش هم این بود که لپ تاپ همراه ایشان بود. آن هم خوشبختانه با میانجی‌گری تهیه کننده محترم حل و فصل شد و آن برنامه هم به خیر و خوشی ضبط شد.

-         برنامه گم شده: یک بعدازظهر گرم تابستان، آن هم در ماه مبارک رمضان، سه برنامه را قرار بود ضبط کنیم. واقعا نفس‌گیر و خسته‌کننده بود ولی با هر مشقتی بود سه برنامه را ضبط کردیم. برنامه سوم در اوج گرسنگی و بی‌حالی ضبط شد و ما هم شاد و خرم که تا سه هفته برنامه داریم و می‌توانیم برویم صفا کنیم. اما وقتی با تهیه کننده داشتیم برنامه پخش را می‌چیدیم، متوجه شدم که آن برنامه در دستور پخش نیست. کلی جستجو و زیر و رو کردیم که برنامه را پیدا کنیم اما پیدا نشد که نشد و خستگی و گرسنگی آن یک برنامه همچنان در تنم ماند و هنوز هم نتوانسته‌ایم با آن موضوع که خیلی هم مهم است برنامه‌ای را ضبط کنیم.

-         مجري یدکی: مجری ثابت برنامه آقای "مهدی محمدیان" گرامی است که با آن صدای زیبا و بم و طبع لطیف، اجرای برنامه در کنارش خیلی لذت‌بخش می‌شود. معمولا وقتی می‌رسد، موضوع برنامه را می‌گیرد و در یکی دو دقیقه قبل از شروع برنامه در ارتباط با موضوع متنی خیلی زیبا می‌نویسد و با شور و اشتیاق اجرا را شروع می‌کند. اما ایشان هم سرش حسابی شلوغ است. هم دانشجوی دکتری است و هم برنامه‌های مختلفی دارد. به همین خاطر بعضی وقت‌ها که در تنگنای زمان هستیم مجبور می‌شویم از یک مجری دیگر به جای ایشان استفاده کنیم. معمولا آقای "ناصر قوام‌پور" با تسلط و مهربانی خاصی برنامه را به جای ایشان اجرا می‌کنند. یکی از بخش‌های جانبی و خوب همکاری من با آقای محمدیان معرفی کارتن‌های جدید و صحبت در مورد آنها است.

-         فیلم‌برداری که ندارید؟: یکی از مهمان‌های برنامه در یکی از ضبط‌ها، کمی مضطرب شده بود و با اینکه می‌دانست برنامه رادیویی است، قبل از شروع ضبط از من پرسید: فیلم‌برداری که ندارید؟ اگر دارید که من میز و سر و وضعم را مرتب کنم.

-         مستندسازی تصویری: یکی از کارهایی که از همان اول برنامه در دستور کار قرار دادم، مستندسازی تصویری برنامه است. از همه مهمان‌های برنامه عکس می‌گیرم و معمولا یکی دو عکس یادگاری هم در هر برنامه از عوامل و مهمان‌ها برداشته می‌شود. سعی می‌کنم حتما عکس‌ها را برای دوستان بفرستم. همه از دریافت عکس‌ها خوشحال می‌شوند. الان مجموعه نسبتا خوبی از عکس‌های این برنامه آماده شده که امیدوارم فرصتی پیش بیاید که آنها را روی وبلاگ برنامه قرار دهیم.

-         وبلاگ و پادکست کتاب فرهنگ: یکی از کارهای خوبی که برای "کتاب فرهنگ" انجام دادیم، ایجاد وبلاگ و پادکست برنامه بود. آقای احمد عابدی، جوان مشتاق و پرانگیزه زحمت کشیدند و برای مدیریت وبلاگ و ارائه فایلهای صوتی برنامه در قالب پادکست، با برنامه همراهی خیلی خوبی را شروع کردند. خوشبختانه با همت ایشان، همه قسمتهای برنامه بر روی پادکست قرار گرفته است. 

پي نوشت (14 اسفند 1391)

در تاريخ 6 اسفند 91 يك گزارش تصويري از برنامه كتاب فرهنگ در برنامه "90 ثانيه با كتاب" شبكه سوم سيما پخش شد كه دانلود فيلم آن در نشاني زير امكان پذير است:

http://www.iribnews.ir/vod/VC_flv.aspx?item=6291


برچسب‌ها: کتاب فرهنگ, رادیو فرهنگ, رادیو
+ نوشته شده در پنجشنبه سوم اسفند 1391ساعت 16:51 توسط محسن حاجي زين العابديني |

سرکار خانم آزادمهر دانش فاطمیه، دانشجوی درس "ذخیره و بازیابی اطلاعات" من در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه خوارزمی تهران (تربیت معلم قدیم) بودند. مدتی است با عشق و علاقه مطالب دلگفته‌ها را از جدید به قدیم خوانده‌اند و هر یک را به طریقی مورد لطف و عنایت قرار داده‌اند. با اینکه با تاخیری تقریبا دو ماهه به جرگه کلاس ما پیوستند ولی با پشتکار و اراده‌ای که داشتند موفق شدند با کلاس هماهنگ شوند. ایشان لطف کرده‌اند و تجربه حضورشان در هند را برای دلگفته‌ها نوشته‌اند. از ایشان سپاسگزارم و امیدوارم که بازهم شاهد حضور نوشته‌های خوبشان در این سرا باشیم.

**********

خیلی وقت بود که احساس می‌کردم باید به نحوی از خاطرات به یاد ماندنی و زندگی در هند، مطلبی بنویسم. اینجا، یعنی "دل‌گفته‌ها"، سرآغاز و بهانه‌ای شد برای نوشتنم. من فکر می‌کنم زندگی در دیار غربت، تجربه‌ی خوب و خاطره‌انگیزی است و از طرفی یک احساس دلتنگی و غریبانه و به اصطلاح "نوستالژیک" در اعماق وجودت نفوذ می‌کند و تا بخواهی بیایی بفهمی، آن حس را دیگر درک نمی‌کنی، می‌دانید چرا؟ چون جایش را به مهر و دوستی و عشق و علاقه داده است. در هر صورت تجربه‌ی شیرین و جالبی است.

************

در زبان سانسکریت، کلمه‌ی "پنجاب" از ترکیب دو کلمه‌ی "پانج" + "آبیا" یعنی "سرزمین پنج رود" که از رودهای مختلفی تشکیل شده، گرفته شده است. پنجاب دارای تاریخی کهن و میراث تاریخی بسیار غنی است. زبان‌شان پنجابی است و مهم‌ترین ادیان این منطقه با توجه به جمعیت آن: اسلام، سیک و هندو است. از شهرهای معروف ایالت پنجاب، شهر چندیگر مرکز دو ایالت پنجاب و هاریانا در هند است. چندیگر، یک شهر توریستی و دانشجویی بود که توسط کوربوزیه معمار فرانسوی طراحی شده بود و از نظر بافت شهری به 46 سکتر (بخش) تقسیم شده بود. شهرخلوت و بسیار تمیز و زیبایی بود و در هند بسیار معروف است.

************

من همراه دخترم، به خاطر ادامه تحصیل همسرم راهی هند شدیم. من و ونوس تهران را به مقصد بمبئی ترک کردیم، هم احساس خوب داشتم به خاطر هدف والا و با ارزش ادامه تحصیل، و هم احساس بد بخاطر دوری از عزیزانی که دوریشان برایم دشوار و غیر قابل تصور بود. ولی خوب چاره‌ای نبود و باید با تقدیر و سرنوشت کنار آمد و گاهی تسلیم روزگار و بازی‌هایش شد.

ما بعد از حدود چها ر ساعت  به بمبئی رسیدیم و قرار بود که همسرم بدنبال‌مان بیاید که با هم به چندیگر برویم. انتظار چند ساعته در فرودگاه با تعدادی چمدان و دخترم، کمی نگران‌کننده بود.  خلاصه معلوم شد که هواپیما تاخیر داشته است و بالاخره همسرم آمد و راهی چندیگر شدیم.                        

خاطرات بسیاری در مدت زندگی در آنجا دارم، که در اینجا  یکی از آنها را برایتان بازگو می‌کنم.

 سال اولی که تازه رفته بودیم، صاحب‌خانه‌مان به خاطر آمدن پسرش از آمریکا مهمانی ترتیب داده بود و ما را هم دعوت کرد. ما دعوتش را پذیرفتیم و رفتیم. در مهمانی، من احساس ناراحتی می‌کردم و یک لحظه یاد پدر و مادرم افتادم. به هر طرفی که نگاه می‌کردم، چشمانم پر از تشویش و ناراحتی و دلتنگی بود. خانم کومار (صاحب‌خانه) متوجه شد که من ناراحت هستم و به من گفت: "این قدر دلتنگ و ناراحت نباش، آنقدر این مدت زود می‌گذرد و خاک این کشور به قدری گرم و گیرا است که موقع رفتن از اینجا، دل کندن برایت خیلی سخت‌ می‌شود!" آن روز خیلی باور نکردم و بعد از آن خیلی‌های دیگر هم این را بهم گفتند... اگر چه آن گفته‌ها برایم جدی نبود، اما موقع برگشتن به ایران حقیقت آن را درک کردم چرا که واقعا دل کندن از هند با تمام خوبی‌ها و شاید بدی‌هایش برایم سخت بود. دلم برای  همه چیز و همه‌ی کسانی که می‌‌شناختم، به‌ویژه خانم و آقای کومار (صاحب‌خانه‌مان) تنگ شده بود و حتی سگ‌های هندی!  که با آنها هم، خاطره‌ی پر دردسری داشتم.

در طول مدت زندگی در هند چیزی که برایم خوشحال‌کننده بود این بود  که در آنجا انسان برای خودش زندگی می‌کند؛ کاری به موارد حاشیه‌ای  دیگر زندگی ندارد و آنجا در آرامش بسر می‌بری. با تمام اختلاف طبقاتی که در هند وجود دارد من ندیدم اشخاص مرفه و پول‌دار به بقیه مردم بی‌احترامی بکنند. مردم هند خیلی شاد هستند وآرامش خاصی در زندگی‌شان وجود دارد. حتی طبقه‌ی پایین جامعه هم قانع و شاد هستند، مثل افرادی که دوچرخه را همراه با صندلی که به آن نصب شده و هندی‌ها به آن "ریک‌شا" می‌گویند و واقعا در گرما عرق می‌ریزند و در سرمای خشک و سرد، مسافت‌های زیادی را با بارهای سنگین و مسافران مختلف رکاب می‌زنند. زیبایی‌های هند هم فقط در آن سرزمین یافت می‌شوند.

سال اولی که وارد شدم فصل تابستان بود و ما که عادت به گرمای زیاد نداریم برایمان طاقت‌فرسا بود. بدن ونوس جوش زده بود و ما چون وضعیت اورژانسی داشتیم به مطب یک دکتر هندی در داخل منزلش رفتیم. وقتی می‌خواستیم ویزیت دکتر را بدهیم از ما حق ویزیت نگرفت. اتفاقا چند بار دیگر به فاصله‌های متناوب رفتیم و باز هم نگرفت.  همانجا یادم به دکترهای ایرانی آمد و در فکرم رفتار این دکتر را با دکترهای اینجا مقایسه کردم. بعدا فهمیدیم که چون ایرانی بودیم نگرفت. در هند برای ایرانی‌ها احترام  و ارزش زیادی قائل بودند، مثلا هنگام اجاره خانه، اول  ایرانی‌ها را ترجیح می‌دادند و بعد افراد کشورهای دیگر را.     

در مدت اقامت در هند خاطرات خوب و دل‌انگیزی داشتم و خوشبختانه به هدف‌هایی که داشتم، تقریبا رسیدم. ولی در کنار خوبی‌ها و دل‌خوشی‌هایش، غم و اندوه از دست دادن پدرم، این خاطرات را کمی مخدوش و حزن‌انگیز کرد. برایم خیلی سخت بود که با این مسئله کنار بیایم و انگار هیچ‌وقت یاد و خاطره‌اش از ذهنم پاک نمی‌شود.

این‌هایی که نوشتم، قطره‌ای بود از دریای خاطراتم در سرزمین خدایان هندی.


برچسب‌ها: هندوستان, خاطرات, آزادمهر دانش فاطمیه
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و هشتم دی 1391ساعت 19:56 توسط محسن حاجي زين العابديني |

من كارتن مي‌بينم. خيلي زياد. قبلا به خاطر بچه‌ها بود. اما الان انگار بچه‌ها به خاطر من مي‌بينند. يعني براي اينكه من تنها نباشم مي‌آيند و كارتن‌هايي كه چندين و چندبار ديده‌ايم را دوباره با هم مي‌بينيم. يكي مي‌گفت "كودك درونت" اينها را مي‌طلبد. اما خودم، يك روز كه كسي نبود يقه كودك درونم را گرفتم و حسابي بهش توپيدم كه چي از جون من مي‌خواي؟ من رو از كار و زندگي انداختي با اين بيش‌فعالي مزمني كه داري. بيچاره حسابي دمق شد و چيزي نگفت. تا من برم آب بخورم و برگردم، رفت و كارتن "مري و مكس" را برايم گذاشت. آمد كنارم دراز كشيد و سرش را روي بازوي لختم گذاشت. اولش خواستم برايش كلاس بگذارم و تحويلش نگرفتم. به كارتنش هم توجهي نشان ندادم. اما، لامصب دست گذاشته بود روي بد نقطه‌اي. روي "مري و مكس". و نامه‌نگاري‌هايشان. كارتني كه هر كسي ببيند مي‌خندد، اما من مي‌روم دنيايي ديگر. اولين بار كه با فرزاد ديديم كلي خنديديم. آنجا كه مي‌گويد: "وقتي پدر بزرگش مرد، براي شادي روحش يك شعر حفظ كردم" يا آنجا كه روانپزشكان او را از اتهام قتل تبرئه مي كنند و نظرشان اين بوده كه "جز براي خودم براي كسي خطري ندارم".

اين بار هم باز مرا كشيد دنبال خودش كه بازويم خيس و گرم شد. نگاهش كردم. جمع شده بود توي خودش و از كناره هاي مژه هاي كم پشتنش پرده هاي نم پيدا بود .ديگر نمي شد تاب آورد. بغلش كردم و تند تند پلك زدم. آخر چشم هاي من نمي‌بايست به زودي نم بزند. مثلا توي ژست بودم برايش. دستم را سراندم پشت لاله گوشش و صورتم را به خيسي اش چسباندم. اين قلقش بود. مي‌دانستم وا مي دهد و دست از ناز و ادا بر مي‌دارد. در آمد كه :خودت مي بري و مي دوزي. رسم و رسوم خودت رو هم فراموش مي كني. يادت رفته كي هي دو دستي يقه من رو چسبيد و آنقدر گير داد كه نروم. آنقدر واويلا سر كردي كه اگر بروي من در راسته آدمهاي بي كودك و كودكي، يتيم مي مانم. تو خواستي بمانم. و گرنه من كه همان حوالي دم در مدرسه راهنمايي خودم را داشتم گم و گور مي كردم. و با نوك زبان نمهاي صورتش را مزه مزه كرد و گفت و گفت. از آن وقت‌هايي بود كه حسابي به جوش آمده بود و ديگر نمي شد لام تا كام در مقابلش حرفي زد. و الا باز يك هفته بايد دور و برش موس موس مي كردي كه برگردد به حال خوشش. به آن حالي كه دنيا و مافيهايش باغ و بستان مي شود برايت وقتي حالش خوب است.

به بد رگه اي زده بود. رسيده بود به "حنا دختري در مزرعه" و سوزن قلاب دوزي اش. تا آمدم به حنا برسم، رفت سراغ "خانواده دكتر ارنست" بعد هم "مهاجران" و كتي و لوسيمي و سگ آقاي پتيول و "بن و سباستين". به "بچه هاي مدرسه آلپ" و گالني كه رسيد، سوزش زير مژه هايم را حس كردم. گفتم بس كن. نكرد. همينطور ادامه داد. قاطي مي گفت. تاريخها را پس و پيش مي كرد. اسامي را عوض مي كرد. اما من هم ديگر نمي توانستم طاقت بياورم. دست خيالم را سفت گرفته بود و كشان كشان مي برد توي كوچه پس كوچه هاي كارتنهاي كودكي. آنجا كه دنيا با حماقت "پينوكيو" تيره و تار مي شد و با پيدا شدن ردي از "مادر هاچ" سراسر شكوفه باران. آنجا كه "زير پنجره آسايشگاه جان گرير" با "جودي ابوت" اشك مي ريختيم و با بازهم دير نشدن مدرسه "محسن (اكبر عبدي)" به سماع مي رسيديم. آنجا كه همه چيز زندگي در ساعت 5 بعد از ظهر و پسرك كوچكي كه دست به پشت قدم مي زد جاري بود و انتظار آن پرنده اي كه مي آمد و پرده شروع "برنامه كودك و نوجوان" را بالا مي برد از هر انتظار عاشقانه اي شرينتر مي نمود.

ديگر حالا من دست بردارش نبودم. يكي او مي گفت يكي من و دل به دل هم، صورتهاي خيسمان را به هم مي ماليديم. آخر اينها حكايت يك زندگي بود. يك دنيا خاطره  و زخمِ نيشتر خورده‌اي از گذشته كه سقفش آسمان آبي خدا بود و فرشش، خاك پاك زمين. بوي چمن و گل و ريحان و درخت و رودخانه و شغالهاي آخر شب هم سازهاي مكمل سمفوني تابناكي بود كه زندگي اش مي ناميديم. و خواركش يك بغل بي خيالي و شلنگ‌اندازان دويدن در كوچه باغ بي تفاوتي بود.

خوب كه دوري در دورهاي كودكي زديم آمديم به يكي دو قدمي دقايق حالمان. گفت برايم كه مگر توي ديوانه لعنتي نگفتي كه دنياي آدم بزرگها برايت تنگ است. مگر نگفته بودي كه فانتزي كارتن را به صدتا جديت بزرگانه نمي دهي. اينهمه رنگ و شور و حال كودكانه را كجا مي شود در عبوسيت ابروان در هم گره شده بزرگان ديد.

و دوباره دست دلم را كشيد و برد به نزديكهاي بي خيالي. آنجا كه من "شيرشاه"، مي شوم و صخره افتخار را به نالا كه فرزاد باشد، مي سپارم؛ و بعد "شرك" از راه مي رسد با فيونا و خره. آنها كه مي روند، جيمي نوترون هي تكرار مي شود و تكرار مي كند كه "تكرار براي مغزهاي در حال رشد خوب است" و ما هم با تكرار اينها مغز در حال رشدمان را رشد مي دهيم. در "كارخانه هيولاسازي" ياد مي گيريم كه انرژي توليدي از قهقهه خنده صد برابر جيغ برآمده از ترس است.

"جادوگر شهر اوز" را زير آوار خانه مي گذاريم و مي رويم سراغ "عصر يخبندان" و غول تشنگ و الي و آن سنجاب فضول دنيا به هم ريز و فندقش. و سيد كه مي گويد "اگر من مردم برايم يك زن بگيريد و بگوئيد كه خيلي دوستش داشتم". بعد آواتار با خاك‌افزاري مي آيد تا آب‌افزاري و آتش‌افزاري را هم بياموزد. فربد اما دستش را از دست "لاك‌پشت‌هاي نينجا" در نمي آورد. با لئو و رافائل و دوناتلو و استاد اسپيلينتل ساعتها حرف و حديث دارد. "ماداگاسكار" و "رئيس مزرعه" هم همين حوالي مي پلكند و گاهي سري به ما مي زنند. "پانداي كنگ‌فوكار" از مشهد همسفر ما مي‌شود. "مرد عنكبوتي" اما انگار همخانه قديمي است كه هميشه آرام يكجايي هست و هر وقت بخواهي بلافاصله مي آيد و زندگي را پر از تارهاي شور و شوق مي كند.

بن تن اما، چندش با خودش مي آورد. هم خودش و هم مخارجي كه براي لباس و اسباب بازيهايش مي آورد، دلچسب نيست. نه من و نه كودكم باهاش كنار نمي آئيم. اتاق بن تن را جدا مي كنيم و با بچه ها مي فرستييمشان توي اتاق و خودمان دوباره دل به دل "ريو" و "رنگو" مي دهيم. "داستان اسباب‌بازي" را هم به احترام استيو جابز و استوديوي انيميش پيكسار، هميشه يك جاي خالي برايش مي گذاريم.

آخرش هم كه حسابي با كودك درون، آتش سوزانديم و جگري جلا داديم، نشستيم و گفتيم شعاري ببافيم كه هر وقت اينطور آتيشي شديم، ياد اين شعار بيافتيم و از خر شيطان پياده شويم و بدهيم ديگران هم دوري با آن بزنند. شعارمان اين شد:

دنياي بي كارتن،

دنياي تاريك قهر با كودكي

و چه تنهاست آنكه

نشاني كوچه باغ كودكي را بياد نمي‌آرد


برچسب‌ها: كارتن, كودكي
+ نوشته شده در شنبه دوم دی 1391ساعت 20:16 توسط محسن حاجي زين العابديني |

یکی از دوستان را دیدم که سر به زیر و متفکرانه می‌رفت و شدیدا در فکر بود. به قول قدیمی‌ها سر در جِیب مراقبت فرو همی‌برده بود. با خودم فکر کردم که چقدر جالب است که این آدم این طور عمیق مشغول تفکر است. لابد به چیزهای خوب و حتما سطح بالایی می‌اندیشد. وقتی به هم رسیدیم، سلام و علیکی و پیش‌داوریم را به او گفتم و از مساله مهمی که چنین ذهنش را مشغول داشته و او بی توجه به دنیا و مافیها عمیق درگیر تفکر است، پرسیدم. پاسخش برق از کلهام پراند. گفت: (البته با شور و حرارت) راستش داشتم فکر می‌کردم امروز غذاخوری اداره دو نوع غذا دارد: کباب کوبیده و دیزی. با خودم سبک سنگین می‌کردم که آیا بهتر است کباب کوبیده بخورم به همراه ترشی یا دیزی به همراه پیاز. و اگر بخواهم ترشی را همراه غذا کنم، ترشی‌اش از چه نوع باشد بهتر است یا پیازش را چگونه و از کجا به دست بیاورم و.... همین طور داشت می‌گفت و بقیه طرح را که مثلا برای فردا چه بخورم و آیا تو هم همراه دیزی ترشی لیته می‌خوری یا هفت بیجار؟ و... و من دیگر نمی‌شنیدم. من چه فکر می‌کردم و انتظار چه داشتم و او در چه عوالمی سیر می‌کرد. از آن به بعد به این موضوع حساس‌­تر و دقیق­تر شدم و به کسانی که سر به گریبان هستند، دقت بیشتری می‌کنم. بر همین اساس، خیلی مشتاقم که از همه بپرسم که به چه می‌اندیشند؟‌ چه موضوع یا مساله مهم ذهنی آنها را به تفکر و در خود فرو رفتن ترغیب می‌کند؟

مسلم است که همه اندیشه می‌کنند و اصلا آدمی بدون اندیشه به شیئی بی‌جان یا نبات تبدیل می‌شود. از یک کودک خردسال گرفته تا یک اندیشمند بزرگ همه درگیر تفکر هستند. مساله اصلی فکر کردن نیست، مساله به چه اندیشیدن و سطح اندیشه است. آدمها بر اساس سابقه و دانشی که دارند سطح افکار متفاوتی هم دارند. فکر و برنامه‌ریزی کودکان، که معمولا هم با صدای بلند فکر می‌کنند، خیلی وقت‌ها این است که چطور به پفک و لواشکش برسد و چطور بیشتر خودش را به مادر و پدر بچسباند. در سنین مختلف این تفکر متفاوت می‌شود. یک اندیشمند بزرگ، دغدغه‌هایش اما متفاوت است. اگرچه انسان است و همه مسائل مادی و انسانی برایش هست، اما فکریش چیزی فراتر از مسائل پیش پا افتاده مادی و ساده است. دغدغه انسانیت شاید برای او اغوا کننده تر است. یا شاید بهتر است اینگونه بگوئیم که انتظار می‌رود این دغدغه‌ها را داشته و تفکرش حول این ماجراها بچرخد. گفتیم، عمل فکر کردن مهم نیست، دغدغه ذهنی آدم چه باشد مهم است. اولویت‌های فکری، دردهای آدم، دردهای دیگران، اهمیت دیگران.

و این سطح و حد اندیشه است که ارزشمندی انسان‌ها را مشخص می‌کند و به تبع آن، ماندگاری و اثربخشی آنها را تعیین می‌کند. شاید خیلی از ما، هیچ وقت ندانسته باشیم و بعد از این هم ندانیم که پادشاه ایران در قرن چهارم که بوده است. اما حتما می‌دانیم که فردوسی که بوده. حتی اگر پادشاه آن دوره را هم می‌شناسیم، خیلی وقتها به مدد اندیشه و اثر ماندگار فردوسی است که دلمان برای نامرادی و نامردی سلطان محمود غزنوی نسبت به شاهنامه و فردوسی به درد می‌آید و نامش را به بدنامی به یاد می سپاریم. و این همه ریشه در اندیشه بلند فردوسی داشته است.

می دانیم که افکار ما در گفتار ما و گفتارمان در رفتارمان تجلی و تبلور می یابند. و چنانچه زرتشت تاکید کرده است، زندگی هم چیزی ورای "فکر و گفت و رفتار" نیک ‌نیست. پس چه خوب است که افکارمان، که تجلی بخش زندگیمان است، بلند و نیک و سپیده‌وار باشد. چیزی باشد که هر وقت ردی یا اثری از آن در خاطرخودمان یا دیگران ماند، به نیکی و بهی از آن یاد شود و مانا باد.

ایدون باد.


برچسب‌ها: تفکر, اندیشه‌ورزی
+ نوشته شده در پنجشنبه نهم آذر 1391ساعت 20:8 توسط محسن حاجي زين العابديني |

 زندگی در روستا لوازم و جوانب خودش را دارد. آدم وقتی تویش هست، مثل همه موقعیت‌های دیگر، فقط به سختی‌هایش فکر می‌کند. غافل از اینکه چه گنج ارزنده‌ای نهفته در این زندگی به ظاهر ساده و سخت. آن وقت‌ها، از اواسط اسفند زندگی آزاد ما در باغ و كوه و كمر شروع می‌شد و تا وسطهای  آبان، یعنی تا وقتی که برف می‌نشست و گرگ‌ها و شغال‍‌ها و گرازها، وقیحانه توی صورتت ذل می‌زدند و بهت می‌فهماندند که اینجا دیگر اقلیم ماست، ادامه داشت. آبان که می‌شود و برگ‌های سبز و زرد و قرمز و خلاصه هفت رنگ درختها می‌ریزد ما را می برد به آن دور دست‌های زندگی. به آنجا که کسی را نمی‌شد به زنجیر خانه بست.

بچه‌های روستا، اغلب روح سرکشی دارند. به این سادگی نمی‌شود آنها را مهار کرد. از بس که در طبیعت و بی‌محدودیت به گشت و گذار هستند. صبح مي‌شد، زندگي در باغ و بوستان شروع مي‌شد. البته بچه‌های روستاهای قدیم. از وقتی که برق وارد باغها شده است، حتی توی آن طبیعت و باغ و درخت و سبزه هم می بینی که بچه ها نشسته اند به گیم بازی کردن و فیلم دیدن.

اهواز، محله ای دارد به اسم شلنگ آباد. یکی از محله های نامدار آن است. وقتی اسم و وجه تسمیه آن محل را شنیدم یاد وضع خودمان افتادم. آخر به این دلیل این محله یه این اسم معروف شده بود که یک شیر آب داشته که هر کسی یک شلنگ به آن وصل می کرد و آب را به خانه اش می برده.

آن وقتها هنوز روستای ما آب لوله کشی درست و حسابی نداشت (البته الان هم ندارد). یک منبع آبی ساخته بودند که آب توی آن جمع می شد. این منبع توی کمرکش کوه بود که مثلا بالاتر از همه باشد و فشار آب نیافتد. اما روستایی که دو طرف یک دره بنا شده باشد و وسطش یک رودخانه رد شود، معلوم است که فشار آب به دامنه کوه رو برویی که خانه ما آنجا قرار داشت نمی رسد. فکرش را بکنید که پدر هم برای زندگی بهتر، زده و خانه خشت و گلی را خراب کرده و وسط گرمای استخوان کباب کن تابستان که آب خوردن گیر خودت هم نمی آید، باید آب برسانی برای بنایی. فکر خلاقانه اهالی به اینجا رسیده بود که هر کس یک شلنگ ببرد و بیاندازد توی منبع آب و تا خانه اش آب را ببرد. یکی از این شلنگها هم مال ما بود. شاید بشود گفت که تقریبا نزدیک به یک کیلومتر شلنگ داشتیم. شلنگی که اولش نو بود وخوب بود. اما بعدا شد جگر زولیخا از بس که تکه پاره اش کردند برای آب. اول صبح می بایست این مسیر را که همه اش کوه بود و سنگلاخ برویم و سر شلنگ را در منبع بگذاریم که آب شروع کند  به آمدن. چقدر هم سنتی می بایست این کار را می کردیم. نه موبایلی بود که زنگ بزنی و نه امکان دیگری. حساب می کردیم که چقدر فاصله تا آنجاست و بعد می رفتیم. سر مثلا نیم ساعت دیگر می بایست یکی شلنگ را می مکید تا آب بیاید. بعد می آمدی مثلا صبحانه بخوری. خبر می رسید که بدو آب قطع شد. می بایست این مسیر را از روی شلنگ بروی ببینی مشکل چیست. یا مردم از روی بریدگی ها آن قطع کرده بودند که آب بردارند، یا سنگ و ماسه ها آمده بود و شلنگ را گرفته بود. خلاصه، روزی چهار پنج بار این مسیر را می رفتیم و می آمدیم. و این شد اولین زمینه های رشد کوهنوردی در ما. جالب بود که اگر کسی نشانی خانه کسی را می خواست که نمی دانست، می گفتند این شلنگ قرمز را بگیر و برو می رسی به خانه‌اش.

توی مسیر این شلنگ ما چندتایی سنگ گنده بود که زیر آن لانه سگهای گنده و وحشی بود. وقتی می خواستیم برویم دنبال آب، می بایست جوری تنظیم می کردیم که با سگها رو برو نشویم. اما، بعضی وقتها که حال و حوصله داشتیم و آب داشت می آمد، سگهای بیچاره می بایست فکری به حال خودشان می کردند. یک روز که حالمان خوش بود و آب را رسانده بودیم، رفتیم سراغ سگها. آنها هم خوب می دانستند که الان چه موقعیتی است و مثلا اگر ما مامور آب بودیم حسابی پارس می کردند و ژست حمله می گرفتند. اما وقتی می دیدند که نه، انگار طرف خلاص تر از این حرفها است، فرار را بر قرار ترجیح می دادند. خلاصه، آن روز سگها تار و مار شدند و نزدیک لانه آنه متوجه چیزی شدیم. دو تا چیز گرد بود. یکی قرمز و دیگری سفید و مشکی. راستش اول نفهمیدیم چیه. بعد که خوب رفتیم جلو، دیدیم دو تا توپه. توپ واقعی. وای خدای من. گنجی بود برای خودش. یکی توپ بسکتبال بود (البته این را بعدا فهمیدیم) و یکی هم توپ فوتبال. چهل تیکه. چرمی. عالی. باورمان نمی شد. توپها را برداشتیم و خودمان را به خانه رساندیم. نمی دانستیم با آنها چه کنیم. از یک طرف دوست داشتیم با آنها بازی کنیم از طرفی هم ترس داشتیم صاحبش پیدا شود. حالا فرضیه اینکه این توپها چطوری به آنجا رسیده بودند بماند.

خلاصه این توپها از ترس اینکه مبادا خراب شوند یا صاحبشان پیدا شود آنقدر بیکار ماندند تا اینکه یک روز رفتیم و خواستیم از آنها استفاده کنیم. دیدیم که بادشان خالی شده و با کلی زحمت که تلمبه پیدا کردیم و بادشان کردیم، دیدیم ای دل غافل. از بس مانده اند ترک برداشته اند و پوسیده اند. خلاصه حسرت بازی با آن توپهای واقعی بدون ترس و هراس از صاحب اصلیشان برای همیشه به دلمان ماند.


برچسب‌ها: شلنگ‌آباد, روستا
+ نوشته شده در شنبه سیزدهم آبان 1391ساعت 20:36 توسط محسن حاجي زين العابديني |

يكي دو روز مانده به مهر، نمي‌دانم چه شده بود كه فرزاد به اتفاق تيم برو بچه‌هاي كوچه، كه سه ماه آزگار با هم بودند و انواع بازي‌ها را مي‌كردند، به فكر افتادند كه به گيم‌نت بروند. از مدتها قبل، طبق يكي از آئين‌نامه‌هاي منزل، هر گونه استعمال گيم‌نت براي بچه‌ها، باي نحوِ كان، ممنوع و در حكم محاربه با كل اوليا لحاظ شده بود كه البته مثل همه قانون‌هاي ديگر يك استثنا كوچك آن را بي‌اثر مي‌كرد. آن هم اينكه با پدر به گيم‌نت بروند. قبلا هم كه خيلي ويرش گرفته بود كه برود يك بار برده بودمش و خودم كتاب به دست دم در گيم نت نشسته بودم و هياهوي بچه هاي پرانرژي و انگار كامپيوتر نديده، بك گراوند اين صحنه متناقض بود. من كتاب مي خواندم كه صد در صد به نسلي مربوط به عهد عتيق تعلق داشت و آنها با آخرين تكنولوژي ها بازي مي كردند. به قول مهدي آذر يزدي در نامه اي به ايرج افشار كه در كتاب "نامه‌هاي خاموشان" درج شده، "هنوز هم در يزد ديوانه‌هايي پيدا مي شوند كه كتاب بخوانند"، هنوز هم جلوي گيم‌نت‌ها ديوانه‌هايي پيدا مي‌شوند كه كتاب به دست باشند. به نظرم خيلي صحنه كميكي بود. يك مرد گنده جلوي گيم نت نشسته و كتاب مي خواند و احتمالا بچه ها و مردم نگاه مي كنند كه اين چه بازي كامپيوتري جديدي است دست اين آدم كه هي نگاش مي كنه بدون حركت دستها. و حتما هم كلي حسرت خورده اند كه خوش بحالش با حركت چشمهاش گيم بازي مي كنه. مثلا سرعت ماشين رو با حركت چشمش كم يا زياد مي كنه يا اينكه با چشم چپش لگد مي زنه و با چشم راستش مشت. آن دفعه كلي خوشحال بودم و كلي ژست روشنفكري برداشته بودم كه بابايي هستم كه براي اولين بار خودم بچه ام را اينجور جاها مي برم كه هم تحت كنترل باشد و محيط اخ و پيف آنجا رويش تاثير نگذارد و هم اينكه ديگر بچه حساسيتش از بين برود و مثلا يك بار تجربه بي خيالش كند. و با تاكيد مهمترين بخشش از خيال خودم همين بود كه براي اولين بار خودم مي برم و به اينجا معرفيش مي كنم. اما تا وارد شديم ديديم كه آقا فرزاد كلي اونجا نام كاربري و اعتبار داره كه البته سعي مي كرد كتمان كند و ما هم به روي مبارك نياورديم و همچنان بادي به غبغب انداختيم كه خودمان اولين بار شما را آورديم و خلاصه خيلي بابائيم.

ظهر جمعه آخرين روز تابستان آمدم توي كوچه و البته همچنان كتاب به دست كه فرزاد و فربد را ببرم گيم نت، ديدم پنج پسر بچه ديگر هم كه هر كدام يكي دو اسكناس توي دستشان عرق كرده منتظر هستند و مثل اينكه فرمانده لشكر آمده باشد همه خوشحال شدند و راه افتاديم. اول رفتيم يك گيم نتي كه از نظر تحقيقات ميداني و محلي ما بهتر بود. البته قبلش يه گروه مامور شده بودند كه بروند ببينند باز است يا نه كه گزارش داده بودند باز است. اما وقتي رفتيم دم در ديديم بسته و يادمان آمد كه اينجا سراي محله و يك مكان دولتي است كه روزهاي روزش باز نيست چه برسد به اين يوم النظافه آدينه. خلاصه راه كج كرديم و به تك تك گيم نتهاي محل سر زديم تا بالاخره يكيشان را باز ديديم.

به طرفه العيني پولها رد و بدل شد و اعتبار و كارت با نام كاربري و رمز عبور به دستِ هر بچه، كامپيوترها قرق شد. فكر مي كردم كه هر كي براي خودش بازي و كار مي كند ولي ديدم نه انگار قضيه فرق مي كند. ديدم يكي گفت من ساختم و رمز كانتر عربي اين است همه وارد شوند. بقيه هم يكي يكي اعلام كردند كه وارد شده اند. تازه شصتم خبردار شد كه من انگار از اين دنيا خيلي عقبم و اين كافي نت برايم تازگي دارد و همه بچه ها كلي در آن خبره اند و تيمي عمل مي كنند. بلافاصله يكي دو نفر اعلام كردند كه پليس هستند و چند نفري هم دزد و تعقيب و گريز شروع شد. جالب بود وقتي يكي جلو مي رفت ديگري او را پوشش مي داد و اگر كسي را مي زد كلي هم تيمي ها خوشحال مي شدند. مي خواستم چيزي به بچه ها بگويم كه ديدم همه هدفن به گوش دارند و چنان غرق اين بازي و كار تيمي شان هستند كه اصلا از اين دنيا انگار بريده اند چه برسد به بابايي كه وظيفه اش فقط سرويس دادن است.

راستش دچار تناقض شدم كه اين حالت خوب است يا بد است. اينكه بازي هاي كامپيوتري به عنوان هويي براي كار عميق و جدي و خواندن و علم و دانش به حساب مي آيد به كنار و از اين بابت حسابي ازشان شاكيم. اما مزايايي هم دارند كه در جاي خودشان و اگر به اندازه باشند خيلي مفيد خواهند بود. مثلا مهارتهاي فيزيكي به خصوص دست و بعضي وقتها ذهني بچه ها را رشد مي دهند. يا تكيه كلمات يا جملاتي كه از آنها ياد مي گيرند، البته آن خوبهايش، را با صد چوب و چماق معلم و كلاس نمي شود در ذهن بچه ها جاي داد. يا در اين مورد اخير و تجربه كانتري، اشتراك مساعي، كار جمعي و گروهي به دنبال هدف بودنش خيلي برايم جالب بود. مي بايست با هم همكاري نزديكي مي كردند، همديگر را حمايت مي كردند يا نجات مي دادند. چيزي كه ما در بازي هايي مثل زو يا غيره داشتيم و در فضاي واقعي، اينها در فضاي مجازي تجربه مي كنند. بايد قبول كنيم كه دنيا عوض شده و ظاهرا ما هم جزء يك نسل پيش هستيم كه اين فضا برايمان غريب مي نمايد. اما چه مي شود كرد، بچه هاي الان هم بايد در اين فضا و با اين شرايط خاطرات و ساختار ذهني شان را بسازند و نمي شود هي آنها را به آينده اي نه چندان روشن و كتابي كه به كارشان مي آيد حوالت داد.

حالا مي‌فهمم وقتي در باشگاه يا راه مدرسه يا جاهاي ديگر وقتي بچه‌ها به هم مي‌رسند و بلافاصله از هم مي‌پرسند "كانتر نمي‌دانم چند را داري؟" يعني چه.


برچسب‌ها: گيم‌نت, فرزاد, فربد
+ نوشته شده در چهارشنبه پنجم مهر 1391ساعت 10:37 توسط محسن حاجي زين العابديني |

روز 21 شهريور 1391 خبر كوچ دكتر اسماعيل حبيبي، همسر محترم سركار خانم متينه‌السادات معين آزاد، رسيد. خبر تلخي بود. نميدانم چگونه صبر خواهد كرد. اما از صميم قلب برايشان آرزوي صبر و آرامش مي‌كنم. هر چه كردم براي تسليت با ايشان تماس بگيرم نتوانستم. حرف‌هايم را برايشان نوشتم.

********

صبح، خيلي اول وقت، كسي تماس گرفت و هراسان شماره شما را خواست. دلم ريخت. گفت دوباره تماس مي‌گيرد. و تماس گرفت. و چه خبر تلخي را گفت. باورم نشد. به هيچ كس نگفتم. گفتم دروغ است. بعد يادم افتاد كه چه كسي را گفته.  فكر كردم. داشتم اسماعيل را در پستوهاي ذهنم مي‌جستم. كي بود؟ كجا بود؟ اولين بارهايش خيلي مات بود؟ بيش از ده يازده سال پيش.

سالهاي 78،  دانشكده مديريت و اطلاع رساني دانشگاه علوم پزشكي ايران. ترم اول ارشد بوديم و او كارشناسي مي‌خواند. معصومانه و با چهره اي مصمم با نادر و شهرام و حسن كه خوابگاهي بودند مي پريد. سلام و عليكي داشتيم. يك روز تنها شديم. گفت كه مشتاق است ادامه بدهد و حتما مي دهد. او كه دانشجوي ليسانس بود از ما دانشجويان ارشد مي خواست كه راهنمايي و كمك كنيم.

آن شبي كه امتحان رياضي ترم اول ارشد داشتيم رفتم خوابگاه كه با بچه ها رياضي بخوانيم. اسماعيل هم بود. دو سه ساعتي درس خوانديم و هفت هشت ساعتي گفتيم و خنديديم. آن درس را با 14 پاس كردم. اما خاطره آن شب در خوابگاه كه اسماعيل هم در آن بود برايم زنده ماند. ديگر خبر دقيقي ازش نداشتم.  تا همين دو سه سال پيش كه در كتابخانه ملي ديدمش. او هم مثل من جزء يكي دو مشتري كتابدار كتابخانه ملي بود. گپي با هم زديم. آن وقت ها من هر روز در ملي بودم و داشتم پايان نامه دكتري مي نوشتم. او اما داشت امتحانات پايان ترم سال پنج يا شش پزشكي و امتحانات پايان ترم دوره دكتري را مي گذراند. هر وقت آنجا بوديم، سر نهار يا در حياط همديگر را مي ديديم. چايي تعارف مي كرد كه من نمي خوردم و او مي  گفت بدون قندش را تست كن. از نظر يك پزشك مي گفت كه خوب است و من انكار مي كردم. او دلايل پزشكي مي‌آورد و من احساسي رد مي‌كردم.

از درسها مي گفتيم. از وضعيت دردآور آموزش كتابداري. او مشتاقانه از مقاله هاي علميش با همكاران استراليايي مي گفت. از همايشي كه نتوانسته برود و دكتري ديگر رفته و اينكه مي خواهد خيلي كارها بكند و داشت مي كرد. و من همچنان يك ترجيع بند توي ذهنم دور مي زد كه هراز چندگاهي ديگر تاب زنجير ذهن را نمي آورد و مي پرسيدم كه چطور هم پزشكي مي خواني و هم دكتري كتابداري؟ و او مي خنديد و مي گفت كه سخت است. تازه هم شيفت بيمارستان مي رفت و هم راديو و هم كار كتابخانه مي كرد. هم مقاله كتابداري مي نوشت و هم به كارآفريني فكر مي كرد و هم دغدغه پزشكي داشت. با هم خوش بوديم. تنها كتابداران كتابخانه برو آن زمان بوديم. خوشحال بودم كه هم رشته اي دارم مثل بقيه كاربران كتابخانه كه مي توانم با او صحبت كنم. آخر هر كسي كتابخانه ملي مي آمد كلي دوست و رفيق داشت. من هميشه تنها بودم. باورم شده بود كه كتابدار جماعت به كتابخانه نمي آيد. مثل مار است و پونه. اما اسماعيل خوب بود. مي آمد. بيشتر از من. حتي جمعه ها. مي گفتم من جمعه ها تعطيلم. اما او تعطيل بردار نبود. ساعتهايم را تنظيم مي كردم كه استراحتها را با هم گپي بزنيم. او چاي مي خورد و من ميوه و دائم در كلنجار بوديم كه او مرا چاي خور كند و من او را ميوه خور.  

اگر مي دانستم! دل به دلش مي دادم. چائيش را مي خوردم. بدون قند. با قند. هر طور پزشك كه خودش بود، تجويز مي‌كرد مي‌خوردم. اگر پرواز زود هنگامش را مي دانستم. اگر...

آه، افسوس...


برچسب‌ها: اسماعيل حبيبي, تسليت
+ نوشته شده در سه شنبه بیست و یکم شهریور 1391ساعت 15:26 توسط محسن حاجي زين العابديني |

حوادث غیرمترقبه همیشه عذاب‌آور و نگران‌کننده هستند. این اتفاقات برای همه پیش می‌آید و گریزی از آنها نیست. وقتی یک اتفاق پیش‌بینی نشده، درست وسط همه برنامه‌ریزی‌ها، پیش می‌آید مانند انفجاری ناگهانی، سیستم عصبی آدم را به هم می‌ریزد. کلی برنامه‌ ریخته‌ای، زمان‌بندی میلیمتری داشته‌ای و همه شرایط را مهیا کرده‌ای که به نتیجه دلخواه برسی. اما یک اتفاق یا حادثه همه چیز را دگرگون مي‌كند. یک قسمت این ماجراها، که همان بی‌وقت بودن و بدون هماهنگی با برنامه‌های ماست، از دست و برنامه‌ ما خارج است و باید در این گونه موارد تن به تقدیر سپرد و به قول معروف "مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش".

اما قسمت دیگرش تقدیری و خارج از اختیار ما نیست، بلکه سراسر در ید قدرت مطلقه ما قرار دارد. آن قسمتی که سهم ماست، برنامه و عملکردمان در زمان رخداد چنین حوادثی است. معمولا آدم‌ها عادت دارند در چنین مواقعی فقط بر روی حادثه تمرکز کنند و وقت را با حرص خوردن و فحش و لعنت و اعصاب خردی بگذرانند. غافل از اینکه چقدر راهکارهای شیرینی برای برخورد با این موقعیت‌ها وجود دارد و به قول کنفسیوس "به جای اینکه بر تاریکی لعنت بفرستیم، بهتر است برخیزیم و چراغی بیافروزیم".

برای من، چنین حادثه‌هایی اگرچه تلخ و ناراحت‌كننده است، اما آنچنان نيست كه عذابي به شمار آيد و در اين موارد آن‌ها را فرصت‌هایی طلایی و موهبتی الهی می‌شمارم. چندین بار چنین اتفاقاتی برایم رخ داده که خوشبختانه برنامه مناسبم باعث شده نه تنها تلخ نباشند كه خیلی هم مفید از آب در آیند. بعد از سال‌ها، مجبور شده بودم اتوبوس سوار شوم. آخر چند سالی است که همه سفرهایم یا با ماشین شخصی بوده یا با قطار یا هواپیما و کمتر فرصتی پیش آمده که لازم باشد اتوبوس سوار شوم. اما اینبار مجبور شدم. برنامه‌ریزی کرده بودم که ساعت 13 روز جمعه حرکت کنم که حدود ساعت 9 شب خانه باشم و فرصت داشته باشم استراحت کرده و صبح شنبه غبراق و سرحال، سر کارم حاضر شوم. همه چیز خوب بود و ساعت چهار و نیم عصر اتوبوس جلوی یک رستوران بین راهی نگه داشت تا مسافران استراحتی بکنند و صداي شاگرد شوفر آمد كه "يك ربع استراحت واسه نماز، غذا، دستشويي. ديگه تا تهران نگه نميدارم". بعد از استراحت و درست موقع سوار شدن و حركت، راننده و شاگردش متوجه آبی که از پشت اتوبوس می‌ریخت شدند و بررسی‌ها نشان داد که واترپمپ اتوبوس خراب شده.

اول، همه امیدوار بودیم که درست شود، بعد گفتند یک اتوبوس می‌گیرند که ما را برساند و سر آخر به این نتیجه رسیدند که یک تعمیرکار با واترپمپ سالم بیاید و اتوبوس را درست کند. به گفته شاگرد اتوبوس، این یعنی چهل دقیقه معطلی. اما چشمتان روز بد نبیند که این چهل دقیقه به سه ساعت و نیم تبدیل شد. ناگفته پیداست که سه ساعت و نیم علافی وسط بیابان چه حالی دارد. همه عصبی و غرغرکنان دنبال راهی برای گذران وقت بودند. برخی که طاقت کمتری داشتند با خودروهای گذری، خودشان را به شهرهای اطراف رساندند، بچه‌ها مشغول بازی شدند و این شرایط برایشان کم از بهشت نداشت. بزرگترها، اغلب نگران و عصبی خود را می‌خوردند و کاری از دستشان نمی‌آمد.

اما وضع من فرق می‌کرد. در بین 45 مسافر ریز و درشت و باسواد و بی‌سواد اتوبوس، فقط من بودم که کتابم را برداشتم و در خنکای سایه درختان شروع کردم به مطالعه. بعد هم که دیدم اوضاع مساعد است و مثل اینکه حالا حالاها در اینجا علافیم شروع کردم به نوشتن. و این هر دو کار، برای مسافران غریب می‌نمود. انگار که داری کاری عجیب می‌کنی که هیچ تعریفی در قاموس آنها ندارد. حال آنکه، حقیقتا فرصتی طلایی بود. مخم خوب کار می‌کرد و چند مطلبی را که می‌بایست بنویسم و مي‌دانستم در تهران آرامش و فرصت آن را ندارم، در این مدت نوشتم. تازه، یک جورهایی هم دعا می‌کردم به این زودی کار اتوبوس سرراست نشود تا من بقیه مطالب را هم تمام کنم. چون وقتی فکر می‌کردم اگر بخواهم بدون خواندن و نوشتن این لحظات طاقت‌فرسا را بگذرانم، پشتم می‌لرزید. و در عجبم از این مردم که چطور این لحظات طلایي را به بطالت و بیهودگی می‌گذرانند. حال آنکه در این فرصت، به راحتی می‌شد یک کتاب صد صفحه‌ای را خوانده و علاوه بر کسب لذت و معلومات، از کلافگی ناشی از علافی هم کاست.

موقعیت‌های مشابه دیگری هم داشته‌ام که خوشبختانه مددکار خوبی مانند خواندن، تحمل و گذران آنها را میسر ساخته است. یادم است برای عمل جراحی در بیمارستان بستری بودم. خوشبختانه عقلم کار کرده بود و چندتایی کتاب خوب با خودم برده بودم که یکی از آنها "ربکا" بود که سالها می‌خواستم آن را بخوانم و فرصت پیش نمی‌آمد. در مدتی که همه بیماران نگران بیمارستان و عمل بودند و هم خود و هم همراهان آنها فقط به بد ‌و بیراه گفتن به زمانه و شانس خود مشغول بودند، من انگار در دنیایی دیگر به همراه کتاب‌هایم سیر می‌کردم و حقیقتا چیز زیادی از بیمارستان و عمل و... نفهمیدم. چرا که همه‌اش نگران و مشتاق بودم ببینم بر سر شخصیت این رمان چه می‌آید و قصه آن کتاب به کجا ختم می‌شود.

شبی دیگر، مجبور بودم به عنوان همراه یک بیمار به بیمارستان بروم. او که بیماریش معلوم نبود در بخش اورژانس بستری بود. کار زیادی نداشت، اما می‌بایست کسی همراهش می‌بود. اگر چنین تجربه‌ای را از سر گذرانده باشید، حتما درک می‌کنید که چه شرایط بغرنج و سختی است و هر ثانیه آن مثل ده ساعت می‌گذرد. اما آن شب هم، به مدد کتاب، خواندن و نوشتن، شبی خاطره‌انگیز برایم شد. صبح که با چشمانی پف کرده و خواب‌آلود، اولین مطلب نوشته شده در آن شب را از طریق رایانه‌های كتابخانه بیمارستان در وبلاگم چاپلود کردم، نه تنها ناراحت نبودم که خیلی هم خرسند بودم که توانسته بودم یک شب پربار را بگذرانم. چون تقریبا پنج مطلب خوب نوشته بودم و نیمی از یک کتاب را هم خوانده بودم و تازه به امورات بیمارم هم رسیده بودم.

مخلص كلام اينكه هر شرایط و موقعیتی می‌تواند فرصتی طلایی بوده یا مخمصه‌ای جانکاه. بسته به اين كه ما چطور با آن برخورد كنيم، بازخوردش به ما بر مي‌گردد. که اگر همراهی خواندن و اندیشه باشد، هر موقعيت سخت و غم‌انگيزي به فرصتي خاطره‌انگیز و شیرین بدل خواهد شد.

و چه جنايتي است بيرحمانه كشتن وقت‌هايي چنين گرانبها.

******

پ.ن.: اين مطلب را در همان خنكاي سايه درختان رستوران وسط راهي "رزن-آوج" نوشتم.


برچسب‌ها: خواندن, نوشتن, وقت
+ نوشته شده در یکشنبه نوزدهم شهریور 1391ساعت 17:15 توسط محسن حاجي زين العابديني |

همیشه، هر وقت می‌خواهم دست به کاری بزنم یا به ارزیابی کارهایی که می‌کنم بپردازم، در برزخی بین خیر و شر گرفتارم. ارزش‌گذاری بین مسائل مادی و روحی و اولویت‌گذاری بین آنها دائم در ذهنم بالا و پائین می‌شود. منظورم از مسائل روحی، مسائل مذهبی و دینی نیست؛ بلکه هر چیزی است که رنگ و بوی دلی داشته و آدم نه برای مزد و اجر مادی و پول که فقط برای حس خوشایند درونی آن، به سویش جذب می‌شود. کارهایی مثل کار داوطلبانه، کمک به دیگران، همین وبلاگ‌نویسی، مقاله‌نویسی بی حق‌التحریر، جلسات بی حق‌الجلسه، پایان‌نامه‌های بی حق‌المشاوره، کارگاه‌های صلواتی و ...، نمونه‌هایی از این دست هستند. از یک طرف دل و روح است که به سوی هر امر روحی و دلی و غیرمادی کشش دارد و در سوی دیگر، زندگی واقعی و دنیای حقیقی است که دائم غم نان دارد و می‌کشد به سوی اقتصادی اندیشیدن و دست از دل و روح شستن. البته که این چیز جدید و نابی که صرفا مختص من باشد نیست و از ازل تا به ابد دنیا همین کشمکش وجود داشته و به نوعی جدال بین خیر و شر و اهریمن و اهورا هم از این دست است. خیلی با خودم کلنجار رفته‌ام و همیشه این پرسش در ذهنم دور زده که کارهای دلی که ما می‌کنیم ارزشی دارند یا نه؟ به خصوص وقتی کارها دیده نمی‌شوند و آن اجر و مزدی که آدم میل دارد را نمی‍یابند. و حتی بدتر از آن، وقتی با نیتی خیر و دلی پاک به کاری دست می‍زنی، اما دقیقا عکس نظرت از آن برداشت می‍شود و ناخودآگاه به چیزی متهم می‌شوی یا از عملت برداشت می‌شود که صد و هشتاد درجه مخالف میل و نیتت بوده. هر چقدر هم تلاش می‌کنم که دائم از عینک جادویی خوش‌بینی‌ام استفاده کنم، گاه واقعا گیر می‌افتم و دچار تناقض می‌شوم. حتما دیگران هم چنین شده‌اند و می‌شوند. پاسخی که برای این موضوع یافته‌ام این است که در جوانی مسائل مادی اهمیت فراوان دارند و واقعا آدم دلش می‌خواهد که رفاه و امکانات داشته باشد. اما بعدها، وقتی که آدم "آردهایش را می‌بیزد و الکش را می‌آویزد" و به قول معروف سن و سالی ازش می‌گذرد، یار و مونس و همدمش داشته‌های مادیش نیست که نه می‌تواند آن چنان بخورد و نه می‌تواند بپوشد و نه اینکه حال و حوصله لذت بردن از این چیزها را دارد. در عوض، چیزهای ماندگاری که برای دل و روحش کرده، حتی اگر انعکاس و پی آمد مادی نداشته‌اند، جایگاه اول را می‌یابند و تمامی دلخوشی‌های آدم را شکل می‌دهند. حرف این است که تعادل زندگی را بر هم نزنیم. هر کدام از مسائل روحی و مادی جایگاه خود را دارند که هیچ کدام نباید فدای دیگری شوند و غفلت از هر یک، نامیزانی فرمان زندگی را به بار خواهد آورد. اما، چون امور مادی، کشش و گیرایی و اثرگذاری آنی دارند، آدم خیلی زود جذب آنها شده و امور دیگر را به فراموشی می‌سپارد. اما امور روحی چون هم سخت هستند و هم اینکه به زودی اثر خود را نشان نمی‌دهند، خیلی مشتری ندارند و معمولا به فراموشی سپرده می‌شوند. و زمانی آدم بیدار و آگاه می‌شود که دستیابی به این امور سخت می‌نماید و فقط دریغ و افسویس و حسرت است که نصیب آدم می‌شود. امید که هیچ گاه چیزی را بی دلیل فدای چیزی دیگر نکنیم و هر کس را در وقت و زمان خود و در جای مناسبش عزیز بداریم.

*****

یکسال دیگر هم گذشت و دلگفته‌ها پنج سالگیش را پشت سر گذاشت. در طول سال گذشته خیلی از عزیزان همراه دلگفته‌ها بودند و خوشبختانه فکر کنم بیشترین دلگفته‌های مهمان را داشتیم.

ممنون از همراهی همه همراهان عزیز

اين هم تبريك تولد 5 سالگي دلگفته‌ها به روشي متفاوت از طرف دوستي خوب

اگر باز هم باز نشد، از این نشانی استفاده کنید:

12.00

https://lh6.googleusercontent.com/QihzfGyqxiUqo172qiFgMUAhlCTF0cT1ZVH1rFWuImWpK6UBqTNx5ZdZPBIJT2yfBnZprXx3us


برچسب‌ها: تولد دلگفته‌ها, داشته‌های روحی, داشته‌های مادی
+ نوشته شده در شنبه بیست و یکم مرداد 1391ساعت 22:6 توسط محسن حاجي زين العابديني |

مطالب قدیمی‌تر